Na kanwie zmian, które urząd miasta zafundował lokatorom mieszkań komunalnych w sprawie zasad wynajmu lokali, najwyższy czas na analizę sytuacji mieszkaniowej w Częstochowie. Tygodnik zapytał magistrat o aktualną liczbę mieszkań komunalnych i osób ubiegających się o nie. Pytaliśmy też o to, ile mieszkań komunalnych zostało sprzedanych w latach 2018-2020, a ile nowych powstało? Poprosiliśmy również o dane dotyczące zasobów mieszkaniowych miasta Częstochowy z początku lat 90-tych. Nim zaczniemy rozważać różnice pomiędzy lokalem komunalnym, a socjalnym – ustalmy podstawowe formy mieszkalnictwa, z pominięciem jednorodzinnego. Mamy więc mieszkania: * komunalne (własność miasta lub gminy)* socjalne i interwencyjne (własność miasta lub gminy)* społeczno-czynszowe (realizowane przez towarzystwo budownictwa społecznego przy wsparciu Krajowego Funduszu Mieszkaniowego i przez społeczne inicjatywy mieszkaniowe ze środków Rządowego Funduszu Rozwoju Mieszkalnictwa)* zakładowe* spółdzielcze (oddawane do użytku przez spółdzielnię mieszkaniową dla członków tej spółdzielni)* własnościowe / indywidualne wykupione od miasta lub gminy, od spółdzielni mieszkaniowej, bądź też zakupione od dewelopera. W starych dokumentach możemy też natknąć się na pojęcie mieszkania kwaterunkowego. Jest to poniekąd mieszkanie komunalne, ale nie w zasobach miasta, a zasobach prywatnych. Trudno w kilku słowach wyjaśnić – zwłaszcza ludziom młodym – zasady przydziałów kwaterunkowych z czasów komuny. Władza ludowa, Dekretem Bieruta „o publicznej gospodarce lokalami i kontroli najmu” upaństwowiła własność prywatną, nakazujący właścicielowi kamienicy, domu lub mieszkania wynajęcie danego lokalu osobie, która otrzymała przydział z Krajowej Rady Narodowej. Dziś wydaje się to tak abstrakcyjne, że aż niemożliwe. Co prawda w krajach zachodnich, gdzie zasobu komunalnego właściwie nie ma, dochodzi do wynajmu przez miasto na rzecz lokatorów biedniejszych z rynku wtórnego prywatnego, ale nie ma mowy o jakimkolwiek przymusie, a i wynagrodzenie dla właściciela budynku jest bardzo atrakcyjne. Jednak najpopularniejszą formą wsparcia jest specjalny zasiłek mieszkaniowy, który otrzymuje osoba spełniająca warunki po tym, gdy sama na wolnym rynku takie mieszkanie wynajmie. Polska komunalna W Polsce mamy około 1,1 miliona mieszkań komunalnych, zlokalizowanych w różnych miejscach i w różnych typach budynków – od starych czynszowych kamienic po nowe komunalne bloki, budowane w ostatnich latach. To 8 proc. zasobów mieszkaniowych w Polsce. Najwięcej mieszkań komunalnych znajduje się na Śląsku (w Zabrzu, Bytomiu, Gliwicach). Dużą liczbą mieszkań tego typu może pochwalić się również Wrocław (60 mieszkań komunalnych, przypadających na 1.000 mieszkańców) oraz Łódź (58 na 1.000 mieszkańców).Temat mieszkań komunalnych od wielu lat budzi ogromne kontrowersje. Wszystko przez to, że gminy nie dysponują wystarczającą liczbą takich lokali, a więc nie są w stanie zaspokoić potrzeb swoich mieszkańców. Statystycznie, co roku przydział otrzymuje mniej niż co piąty oczekujący w kolejce. Miażdżący dla polskich samorządów był raport Najwyższej Izby Kontroli z 2013 roku. Wynika z niego, że ponad 60% gmin nie ma przejrzystych kryteriów przydzielania mieszkań komunalnych i zarządza tym zasobem w sposób nieracjonalny i chaotyczny. Dodatkowo, gminy nie dysponują rzetelną ewidencją lokali komunalnych i ewidentnie nie radzą sobie z weryfikacją sytuacji materialnej najemców oraz nielegalnymi działaniami, takimi jak podnajmowanie przez nich mieszkań innym osobom. NIK samorządom zarzuca też niską ściągalność czynszów – długi lokali komunalnych w całej Polsce przekraczają już przeszło miliard złotych! Samorządy regularnie podejmują próby pozbycia się najmniej atrakcyjnych zasobów, ogłaszając ich sprzedaż z bardzo wysokimi bonifikatami . Rekordzistą jest Wrocław, w którym mieszkania komunalne bywają sprzedawane za 2% wartości ustalonej przez rzeczoznawcę. Teoretycznie, lokale komunalne winny zajmować osoby niezaradne życiowo, których zwyczajnie nie stać na zakup lub wynajem mieszkania na wolnym rynku. Teoretycznie też, stawki czynszowe takich mieszkań powinny być niskie – przynajmniej taka panuje opinia o mieszkaniach komunalnych. Niestety – dla najemców – dalekie jest to od prawdy. Sprawdziliśmy, jakie są stawki czynszu w mieszkaniach komunalnych w kilku największych miastach w Polsce (za 1 m kw.): Kraków do 12,52 zł (od 1 maja 2020)Gdańsk do 12 zł (od lipca 2020)Bydgoszcz do 10,80 złSzczecin do 10,23 złŁódź do 9,00 złPoznań do 8,80 złCzęstochowa do 8,62 złWrocław do 8,40 złWarszawa do 8,13 zł Jakie to jest mieszkanie komunalne? Mieszkanie komunalne jest własnością gminy, a więc od razu widzimy podstawową różnicę w stosunku do mieszkań własnościowych czy nawet spółdzielczych. W teorii są lokale komunalne przeznaczone dla osób, które z uwagi na trudną sytuację materialną nie mogą sobie pozwolić na zakup nieruchomości na wolnym rynku. Dlatego przyznanie mieszkania komunalnego traktuje się jako formę pomocy socjalnej.Kryteria przyznawania mieszkań komunalnych wyznacza dana gmina, robiąc to wedle własnego uznania. Najczęściej samorządy biorą pod uwagę kryterium dochodowe (dochód miesięczny osoby samotnej lub – w przypadku rodziny – w przeliczeniu na członka rodziny, nie może być wyższy niż ustalony) oraz metrażowe (ile metrów kwadratowych przypada na jedną osobę).O zasadach i zmianach obowiązujących w Częstochowie, w związku z wejściem w życie od 27 kwietnia 2021 roku uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali, wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy pisaliśmy w nr 17 (883) Tygodnika 7 dni, z dnia 29.04.2021. http://www.7dni.com.pl/Aktualnosci/?id=4764&addComment=no Wynajem mieszkania komunalnego to nie tylko plusy. Gmina może wypowiedzieć lokatorowi umowy najmu, gdy ten ma zaległości czynszowe lub utracił prawo do zajmowania mieszkania komunalnego, np. w związku ze wzrostem dochodów. A co jeszcze? Lokatorowi nie wolno jednostronnie podejmować decyzji o przeprowadzeniu remontu czy przebudowie lokalu. Musi na to uzyskać zgodę. Nie może również podnajmować mieszkania, a już tym bardziej go sprzedać. Jedyną sytuacją, w której można sprzedać mieszkanie komunalne na wolnym rynku, jest jego wcześniejsze wykupienie od gminy. Trzeba przy tym pamiętać, że jeśli nowy właściciel zrobi to przed upływem 5 lat, gmina może wystąpić do niego o zwrot przyznanej bonifikaty. Poza tym, mieszkania komunalne nie podlegają ogólnym zasadom dziedziczenia. Jeśli „główny” lokator umrze, prawo do najmu przechodzi na tzw. osoby oznaczone, niekoniecznie będące jego spadkobiercami.Socjalne nie dla wszystkich Mieszkanie socjalne (podobnie jak mieszkanie komunalne) jest własnością gminy i jest przeznaczone dla osób o najniższych dochodach lub pozbawionych dochodów. Zazwyczaj są to osoby samotne lub rodziny, które straciły swoje mieszkania za zadłużenie. To znaczy: sąd wydał w stosunku do nich wyrok eksmisyjny. Zadaniem gminy jest wykonać ten wyrok, a więc znaleźć lokal dla eksmitowanych ludzi. Nie mają oni prawa do innego mieszkania, np. komunalnego czy spółdzielczego. Podstawowe różnice między mieszkaniem komunalnym, a socjalnym biorą się stąd, że w przypadku mieszkania socjalnego umowa najmu zawierana jest na czas