W najnowszym cyklu Tygodnika „” odpowiemy na pytanie: kogo i za jaką cenę (spośród radnych) kupił prezydent Matyjaszczyk? Podczas wyborów, teoretycznie, wybieramy radnych z różnych opcji politycznych. W interesie ekipy rządzącej jest przekonanie do siebie tzw. radnych opozycyjnych. Dzięki ich głosom władza może przeforsować każdy swój pomysł. W dość nieskomplikowany i bezbolesny sposób prezydent eliminuje opozycję, tworząc własne koalicje. Dziś trudno powiedzieć, który radny reprezentuje jaką opcję. Dziwnym trafem w Polsce nie ma zakazu łączenia mandatu radnego, z pracą w spółkach należących do samorządu. I chociaż większość częstochowian nie ma pewności jutra, rajcowie prócz diety korzystają z licznych przywilejów finansowych niedanych pospólstwu. Sprawa dotyczy nie tylko radnych, ale także członków ich rodzin, dla których z łatwością znajdują się wolne wakaty lub tworzone są nowe stanowiska w instytucjach samorządowych i pokrewnych. Znana to prawda – w czasach kryzysu miejskie etaty są na wagę złota, a raczej… głosu radnego. Ryszard Szczuka – Sojusz Lewicy Demokratycznej Wiek: 60 latWykształcenie: wyższe – techniczneStan cywilny: żonatyZawód małżonka: brak odpowiedzi. Radny z okręgu: Tysiąclecie – ParkitkaMiejsce zamieszkania: Częstochowa (Tysiąclecie)Skąd zainteresowanie polityką? – Praca Radnego nie jest związana z polityką.Zainteresowania: – Film teatr, sport, dobra książka POZA RADĄ Gdyby nie był radnym…: – Miałabym więcej czasu dla rodziny.Źródło utrzymania: – Praca zawodowa.Dodatkowe dochody: – Zgodnie z oświadczeniem majątkowym.Organizacje pozarządowe: – Rotary Club, Stowarzyszenie Wychowanków Politechniki Częstochowskiej.Awans zawodowy podczas kadencji: Brak odpowiedzi. Języki obce: – J. rosyjski- biegle.Doświadczenie: – 40 lat doświadczenia. W RADZIE Kadencja: piąta (od 1994 roku).Członek komisji: – Komisja Praworządności i Samorządu. Działania dla swojej dzielnicy: – Przebudowa i remonty dróg i skrzyżowań– sygnalizacja świetlna– współpraca z Policją i Strażą Miejską na rzecz bezpieczeństwa mieszkańcówSpotkania z mieszkańcami: – Co najmniej raz w tygodniu.Priorytet budżetowy radnego: – remonty boisk dla dzieci i młodzieży na terenie osiedla – remonty dróg i chodników na terenie osiedlaNajważniejsze zadanie wyborcze radnego: – Praca na rzecz mieszkańców.Wady i zalety prezydenta Matyjaszczyka: – Same zalety, wad nie zauważyłem.Koalicja, zależności, układy…: – Nie jestem we władzach wykonawczych Miasta ani też władzach Rady Miasta,  nie interesuję się takimi sprawami. *** Jak kupić radnego? Ryszarda Szczuki nie sposób – jest najbogatszym radnym w Częstochowie: zarabia ponad 300 tysięcy złotych rocznie, zgromadził 350 tysięcy złotych oszczędności (nie wspominając środków w obcej walucie), ma dom, mieszkanie, trzy działki, lokal użytkowy i garaż. To on wybiera, decyduje, „kupuje” –  rozdaje karty i daje władzę jako najbardziej wpływowy działacz starego aparatu SLD. Ryszard Szczuka – prezes spółdzielni mieszkaniowej „Nasza Praca”, radny i członek „organów stanowiących”. Trudno powiedzieć, co autor miał na myśli, wpisując w oświadczenie majątkowe dochody prawie 5 tysięcy złotych za udział w „organach stanowiących”. Być może członkostwo w Związku Komunalnym Gmin ds. Wodociągów i Kanalizacji? Domniemywać jedynie można, że Szczuce nie chodziło o Klub Rotary, którego jest wieloletnim i liczącym się członkiem. W szeregach klubu są osoby na bardzo wysokich stanowiskach – decydenci i ludzie mający wpływ na politykę – nie mogło więc zabraknąć w nim lokalnego barona.Ryszard Szczuka jest prawie idealnym wzorem do naśladowania. Każdy młody człowiek, który pragnie w życiu osiągnąć zawodowy sukces – choćby po trupach – powinien dokładnie przestudiować życiorys radnego. Mówiąc wprost – ustawił się jak nikt. Niepodzielnie od 1990 roku rządzi zasobami mieszkaniowymi „Nasza Praca” w dzielnicy Tysiąclecie. To on był ojcem pomysłu, by ostatecznie rozwiązać problem studenckich imprez na Dekabrystów, bo dla niego wybór był oczywisty: elektorat dzielnicy kontra przyjezdni studenci. Potem – jak przyznają partyjni koledzy – wypierał się swojego udziału w tej sprawie jak żaba błota. Z łatwością zjednuje mieszkańców Tysiąclecia także dzięki upolitycznionej kablówce Orion. Medialna tuba idealnie sprawdza się przed każdymi wyborami, tak dla Szczuki, jak i partyjnych kolegów. Sukces Krzysztofa Matyjaszczyka nie byłby możliwy bez poparcia ze strony starej gwardii SLD, w tym barona Szczuki. Gdy młodziutki prezydent podejmował niefortunne decyzje otaczania się ludźmi z zewnątrz, lewicowa nomenklatura pogroziła mu palcem. Niedoświadczony Krzysiu zbagatelizował ostrzeżenia starszych kolegów, co skutkować będzie – o czym powszechnie wiadomo –  brakiem wsparcia w najbliższych wyborach samorządowych.  I tak na zakończenie… Radny Szczuka niewiele ma do powiedzenia na temat własnej działalności społecznej – co widać w odpowiedziach na nasze pytania, które potraktował jak ankietę. Baron nie chciał rozmawiać jedynie łaskawie przesłał nam swoje wypowiedzi mailem. O wiele chętniej mówił niedawno o likwidowanej restauracji Adria: – „Bywałem tu często jeszcze jako student z kolegami. Panienki nie rozbierały się do rosołu, ale zawsze goły biuścik można było zobaczyć. No i ten nastrój: w niebieskim świetle pięknie wyglądał szczery uśmiech striptizerek”.

Najpóźniej do 1 lipca w Częstochowie musi powstać nowy system gospodarowania odpadami. Sposób, w jaki będzie naliczany podatek śmieciowy, musi zostać zatwierdzony przez Radę Miasta do 31 grudnia. Magistrat poszukuje najbardziej sprawiedliwego rozwiązania i w tym celu organizuje konsultacje społeczne. Mieszkańcy Częstochowy proszeni są o wypełnianie ankiet. Mają na to czas do 16 listopada.  Poprzez akces w Unii Europejskiej Polska zobowiązała się do wprowadzenia działań mających na celu uporządkowanie systemu gospodarki odpadami. Z początkiem roku weszła w życie znowelizowana ustawa, na mocy której to samorząd gminy stał się odpowiedzialny za gospodarowanie odpadami, a w zamian mieszkańcy są zobowiązani płacić tzw. podatek śmieciowy. Do tej pory mieszkańcy płacili jedynie za odbiór i transport odpadów, teraz będą musieli dodatkowo utrzymać cały system gospodarowania nimi, a więc m.in. także administrację, system kontrolny i windykacyjny. W związku z tym magistrat poszukuje metody, która zapewni skuteczne pobieranie opłat od właścicieli śmieci – a więc każdego mieszkańca. – Zależy nam na tym, żeby powstał system sprawny, sprawiedliwy i możliwie najłagodniejszy finansowo – zapowiada wiceprezydent Częstochowy, Mirosław Soborak i zachęca wszystkich mieszkańców do udziału w konsultacjach społecznych na temat sposobu naliczania opłat za gospodarowanie odpadami. Na podstawie głosu częstochowian będą decydować radni. Do wyboru są cztery metody naliczania podatku śmieciowego – żadna z nich nie jest doskonała, każda ma swoje wady i zalety. Najważniejsze, żeby system wychwycił wszystkich zanieczyszczających – wtedy mieszkańcy nie będą musieli ponosić kosztów za osoby, które odpady produkują, a za ich gospodarowanie nie płacą. Tylko w jaki sposób to zrobić? Naliczać podatek w zależności od ilości wody zużytej w danej nieruchomości, powierzchni lokalu mieszkalnego, liczby mieszkańców zamieszkujących daną nieruchomość czy od gospodarstwa domowego? Metodę, którą uważamy za najbardziej sprawiedliwą, możemy wskazać w specjalnej ankiecie, która jest dostępna w magistracie oraz na stronie internetowej konsultacje.czestochowa.pl. Można o nią pytać także w siedzibach Rady Dzielnic, w Informacji Ogólnej Urzędu Miasta Częstochowy przy ul. Śląskiej 11/13 oraz przy ul. Waszyngtona 5, w Biurze Inicjatyw Lokalnych i Konsultacji Społecznych, budynek Pałacu Ślubów, ul  Focha 19/21 (pokój 21). Metoda naliczania podatku śmieciowego musi zostać uchwalona przez Radę Miasta do końca roku.  Niestety nie wiadomo, który z tych sposobów będzie najtańszy. Jedno jest jednak pewne – niższa opłata będzie obowiązywać mieszkańców, którzy zobowiążą się w specjalnej deklaracji do segregowania odpadów. Niestety w związku ze zmianą całego systemu nie wygasają umowy z firmami śmieciowymi – każdy musi ją wypowiedzieć we właściwym czasie, aby nie płacić podwójnie – teraz to miasto wyłoni w przetargu firmę, która będzie odbierać odpady mieszkańców. W ramach konsultacji społecznych miasto zaplanowało cykl spotkań w spółdzielniach mieszkaniowych, a na 14 listopada o godz. 17.00 spotkanie z mieszkańcami Częstochowy w sali sesyjnej Urzędu Miasta przy ul. Śląskiej. Więcej informacji na temat zmian w systemie można szukać na stronach konsultacje.czestochowa.pl lub odpady.czestochowa.pl. Metody pobierania opłat w ocenie miasta: 1. Opłata oparta na ilości zużytej wodyZalety: ilość wykorzystywanej wody pozwala się zorientować, ile osób faktycznie zamieszkuje nieruchomość, ponadto skłania do oszczędności wody. Wady: trudności w rozliczeniu poboru wody w przypadku, gdy z jednego węzła korzystają osoby zamieszkujące różne lokale; brak opomiarowania wszystkich nieruchomości. 2. Opłata oparta na powierzchni mieszkania Zalety: łatwy do określenia wymiar opłaty; możliwość weryfikacji danych w rejestrze gruntów i budynków. Wady: nie ma związku z rzeczywistą ilością odpadów wytwarzanych w nieruchomości; duże obciążenie dla osób mieszkających w lokalach o dużym metrażu. 3. Opłata oparta na liczbie mieszkańców danej nieruchomości Zalety: łatwy do określenia wymiar opłaty; możliwość sprawdzenia w ewidencji ludności, ile osób zameldowano w lokalu. Wady: problem z ustaleniem liczby osób faktycznie przebywających w nieruchomości (np. wynajmujący, niezameldowani); zaniżona liczba mieszkańców spowoduje zwiększenie wysokości opłat innych. 4. Opłata od gospodarstwa domowego Zaleta: łatwy do określenia wymiar opłaty. Wady: brak możliwości wyliczenia opłaty proporcjonalnej do ilości wytwarzanych odpadów; część osób zamieszkuje na stałe w domkach letniskowych, budynkach będących w trakcie budowy.

Projekt „down_us” koncentruje się na temacie odmienności. Jego celem jest zmiana  postaw społecznych wobec osób wykluczonych, w tym w sposób szczególny osób niepełnosprawnych. Realizacją przedsięwzięcia zajmuje się krakowskie stowarzyszenie GRAAL we współpracy z częstochowskim Wolontariatem Młodzieżowym „Agape”. W ramach projektu odbędą się bezpłatne warsztaty dla dzieci i dorosłych, a na deskach Teatru im. A. Mickiewicza zostanie wystawiony darmowy spektakl. Akcję dofinansowuje Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Projekt przewiduje dwa rodzaje warsztatów (dla dzieci oraz dla dorosłych), które będą realizowane w Młodzieżowym Domu Kultury w Częstochowie (ul. Łukasińskiego 50/68). Osoby zainteresowane udziałem proszone są o potwierdzenie uczestnictwa poprzez wysłanie formularza zgłoszeniowego na adres: tomasz.bojda@graal.org.pl (+48 515 984 614). Można również kontaktować się z Pawłem Bliskim: wolontariat.mlodziezowy.agape@gmail.com (tel. 533 527 368). W 90-minutowych warsztatach „up_and_down” mogą wziąć udział dzieci w wieku wczesnoszkolnym. Celem przedsięwzięcia jest uwrażliwienie najmłodszych członków  społeczeństwa na zagadnienia związane z innością i wykluczeniem. Zajęcia odbędą się 22 i 23 listopada w godz. 9.00 – 10.30, a poprowadzą je Dariusz Starczewski i Anka Graczyk.  Dla osób pracujących z dziećmi w wieku wczesnoszkolnym zostaną poprowadzone warsztaty „Sztuka dialogu”. Uczestnicy będą się uczyć, w jaki sposób rozmawiać z dziećmi na tematy trudne, jak przezwyciężać własne ograniczenia i stereotypy i oswajać odmienność. Zajęcia – w wymiarze 6 godzin zegarowych (12.00-18.00) – będą prowadzić Dariusz Starczewski i Anka Graczyk w dniach 22 oraz 23 listopada. W ramach projektu 21 i 22 listopada o godz. 19.00 w Teatrze im. A. Mickiewicza zostanie odegrany bezpłatny spektakl „down_us”. To sztuka przygotowywana przez „Sztukę na wynos”, scenarzystę Bogdana Graczyka oraz Stowarzyszenie GRAAL . Premiera spektaklu odbyła się 3 kwietnia 2012 w krakowskim Teatrze STU. O czym opowiada? Marta i Wojciech właśnie „meblują swoje wspólne życie” – ona – kobieta czynu, wzięta prawniczka; on – trochę usuwa się jej z drogi. Nagle pojawia się informacja, że ich dziecko być może, ale jeszcze nie na pewno, ale jednak najprawdopodobniej urodzi sie z zespołem Downa… Jest też Katarzyna – przyjaciółka Marty, Zenon – ojciec Wojciecha, i Andżelika – kobieta o wielu wcieleniach. Wszyscy, wobec tej konfrontacji równie zdezorientowani… I jest też Narrator, który patrzy na tych wszystkich miotających się ludzi. Jak chór w antycznym dramacie. Dla niego to „oni” są „inni”. – „d o w n_u s” to synonim sytuacji, która spada na nas jak grom z jasnego nieba i… poraża, a w następstwie „zabija” lub umacnia. Moim downusem było niepełnosprawne dziecko, Twoim może być zupełnie inna nieprzewidziana sytuacja jak choroba, zdrada, śmierć bliskiej osoby. – mówi Magdalena Chaszczyńska, Prezes Stowarzyszenia GRAAL – W każdej nieoczekiwanej „niespodziance” losu zawiera się ostateczna prawda o nas: naszym sumieniu, wrażliwości, odporności i człowieczeństwie. W chwili gdy trzeba zakopać stare marzenia warto zastanowić się nad nowym pakietem. *** Dariusz Starczewski – aktor teatralny i filmowy (współtworzył Grupę Rafała Kmity, współpracuje z Teatrem Bagatela, Teatrem Nowym w Krakowie, Teatrem Stu w Krakowie), wykładowca w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Krakowie, nauczyciel w studiu aktorskim LART w Krakowie; acting coach pracujący metodami: Lee Strasberga, improwizacji Stelli Adler; od 2010 roku współpracuje ze Stowarzyszeniem GRAAL prowadząc zajęcia integracyjne osób pełnosprawnych oraz niepełnosprawnych w ramach programu kreatywnego rozwoju osobowości. Anka Graczyk – absolwentka wiedeńskiej szkoły aktorskiej Max Reinhardt Seminar; aktorka teatralna i filmowa pracująca zarówno w Polsce jak i w Niemczech; absolwentka licznych warsztatów rozwojowych w Berlinie, Włoszech, Los Angeles; trenerka biznesowa, dyrektor programowy ds. szkoleń; współpracuje ze stowarzyszeniem GRAAL, opracowując i realizując programy warsztatowe.

Sprawiedliwie i tanio – w taki sposób miasto zapowiada śmieciową rewolucję, zachęcając mieszkańców Częstochowy do społecznych konsultacji. W piątek 2 listopada rozpoczęły się konsultacje społeczne, których celem jest poznanie opinii mieszkańców miasta Częstochowy na temat sposobu naliczania opłat za wywóz i gospodarkę odpadami oraz wybór najkorzystniejszego wskaźnika, na podstawie którego zostanie ustalona stawka opłaty. Kolejne spotkanie odbędzie się 14 listopada 2012 roku o godzinie 17.00 w Sali Sesyjnej Urzędu Miasta Częstochowy przy ulicy Śląskiej 11/13. Konsultacje społeczne organizowane są w związku z wejściem w życie podjętej przez Sejm RP nowej ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Według nowych regulacji odpowiedzialność za gospodarowanie odpadami i ustalenie stawek opłat od lipca 2013 będzie ponosić samorząd. Przyjęta przez Parlament RP na wniosek Rządu nowa ustawa będzie obowiązywać w całym kraju i obliguje ona samorządy do przejęcia odpowiedzialności za odbiór odpadów komunalnych od mieszkańców oraz za właściwe gospodarowanie nimi, przez co rozumie się przede wszystkim odzysk i unieszkodliwianie odpadów komunalnych, a także organizowanie punktów selektywnej zbiórki odpadów. Pierwszym etapem konsultacji społecznych jest akcja informacyjna skierowana do mieszkańców Częstochowy. Informacje na temat konsultacji znajdują się na stronach internetowych:www.konsultacje.czestochowa.plwww.konsultacje.czestochowa.pl/ngowww.czestochowa.plwww.odpady.czestochowa.pl Ulotki informacyjne z ankietą dla mieszkańców dostępne są w siedzibach Rady Dzielnic w godzinach ich dyżurów, w Informacji Ogólnej Urzędu Miasta Częstochowy przy ul. Śląskiej 11/13 oraz przy ul. Waszyngtona 5, w Biurze Inicjatyw Lokalnych i Konsultacji Społecznych, budynek Pałacu Ślubów, ul. Focha 19/21, pokój 21, parter.Ankietę wypełnić można również za pośrednictwem Internetu pod adresem:http://konsultacje.czestochowa.pl/?page_id=3540Chcąc wziąć udział w konsultacjach, wypełnij ankietę!W kolejnym etapie konsultacji odbędą się spotkania konsultacyjne z mieszkańcami organizowane w siedzibach spółdzielni mieszkaniowych.

W naszym mieście realizowany jest projekt „Zainwestuj w Częstochowie”. Jego koszt wynosi 1,5 mln zł, z czego 85 proc. finansuje Unia Europejska. Część pieniędzy przeznaczono na to, aby zafundować przedstawicielom mediów dwudniowy wypoczynek z szumnymi atrakcjami: w pakiecie znalazł się dojazd, nocleg w hotelu, wyżywienie (np. kolacja przy akompaniamencie saksofonisty), loty szybowcem w Rudnikach oraz off road na Górze Ossona. Wydarzenie odbyło się pod tytułem “Road Show”. Pierwszym krokiem realizacji projektu „Zainwestuj w Częstochowie” było wyprodukowanie materiałów promocyjnych miasta: gadżetów (długopisy, etui skórzane, pendrive’y), filmów, broszur, map etc. Produkty te można było wprawdzie rozesłać dziennikarzom drogą elektroniczną lub pocztową, ale Urząd Miasta wybrał bardziej szumny sposób prezentacji walorów miasta. W tym celu zorganizowano dwudniowe spotkanie (30-31 października) – „niepowtarzalny event dla dziennikarzy”. Niestety do udziału w wydarzeniu nie zostali zaproszeni przedstawiciele grupy docelowej projektu, a więc potencjalni inwestorzy. Jakiego więc skutku oczekują realizatorzy projektu? Na pewno nie szybkiego: – Sukcesem będzie efekt, jaki – mam nadzieję – zobaczymy w najbliższym czasie, może za rok, dwa albo nawet dłużej. Realizacja inwestycji zajmuje czas od roku do 10 lat. Dzisiejsze i wczorajsze spotkanie było dopiero początkiem projektu. Większy efekt mogą przynieść spotkania z potencjalnymi inwestorami w trakcie spotkań studyjnych, które zostaną zorganizowane w Katowicach, Warszawie i we Wrocławiu – mówi Agnieszka Bednarczyk, dyrektor zarządzająca firmy „Strategia FM”, odpowiedzialnej za spotkania realizowane w ramach projektu. Prezydent Matyjaszczyk także nie ma wygórowanych oczekiwań w stosunku do przedsięwzięcia: – Dla mnie konkretnym rezultatem będzie to, że przedsiębiorcy i ogólnie wszyscy ludzie dowiedzą się, że Częstochowa jest przyszłym gospodarczym tygrysem województwa śląskiego, Polski, a może nawet Europy. Nasze miasto jest dużo tańsze dla funkcjonowania i utrzymania firm, to atrakcyjne tereny, dobra lokalizacja i wykształceni ludzi. Chciałbym, żeby efektem tego projektu było to, że wszyscy dowiedzą się, jak atrakcyjna pod względem inwestycyjnym, życia i nauki jest Częstochowa – twierdzi prezydent. Spotkanie zostało zaplanowane z rozmachem, ale nawet atrakcyjny program imprezy nie był w stanie przyciągnąć do naszego miasta rzeszy dziennikarzy. Śladem po nieobecności zaproszonych gości były jedynie liczne identyfikatory, które zapełniały stolik do rejestracji uczestników oraz puste miejsca w autokarze. Z mediów ogólnokrajowych zjawiła się telewizyjna dwójka, a 15-osobowy bus z Warszawy przywiózł zaledwie 6 osób. Do tej pory w mediach regionalnych pojawiły się jedynie informacje w formie newsów, a media branżowe milczą, więc na razie nie wiadomo, czy dziennikarzy udało się przekonać, że Częstochowa to „miejsce magiczne” i „rozpoznawalne w kraju i na świecie”. W wydarzeniu – oprócz mediów lokalnych – wzięli udział przedstawiciele redakcji: Forum Biznesu Dziennika Gazeta Prawna, Forum Samorządowego, Europejskiego Doradcy Samorządowego, kwartalnika Finansowanie Nieruchomości, portalu Tereny Inwestycyjne i Portalu Samorządowego. Czy frekwencja gości zadowoliła organizatorów? – Możemy się cieszyć z tego, że przyjechali do nas przedstawiciele mediów, zarówno z Warszawy, z Katowic, jak i z Częstochowy. Dotarli do nas także przedsiębiorcy z naszego terenu [TRW, Guardian, Stolzle, CF Gomma, Fortum, GST Automotive oraz przedstawiciele organizacji pracodawców: Business Centre Club, Reg. Izba Przemysłowo-Handlowa, Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych “Lewiatan” – red.], z miasta – żeby porozmawiać z przedstawicielami mediów i władzami samorządowymi – podsumowuje dyrektor Strategii FM. Wydarzenie „Road Show” to dopiero wstęp do projektu „Zainwestuj w Częstochowie” – podobne imprezy odbędą się także w innych miastach. Przedsięwzięcie zakłada także udział przedstawicieli miasta w targach inwestycyjnych w Europie (Monachium, Barcelona, Cannes). Prezydent Matyjaszczyk zaznacza, że realizowany program nie jest nowatorski, ponieważ wpisuje się w cykl przedsięwzięć marketingowych: – Obecnie kontynuujemy i potwierdzamy wartości z poprzednich projektów promocyjnych miasta. Sam osobiście byłem i w Chinach, i w Stanach Zjednoczonych, i w różnych miejscach Europy. Teraz przedstawiciele miasta planują wybrać się nie tylko do miejscowości europejskich, także do krajów arabskich, na Daleki Wschód i do Stanów – zachwala przyszłe i dawne dokonania magistratu prezydent Częstochowy. Kolejnym punktem projektu jest spotkanie studyjne, które odbędzie się w Katowicach najprawdopodobniej 19 listopada: – To jest termin wstępny, myślę, że się potwierdzi w ciągu najbliższych dni – zapowiada dyrektorka Strategii FM. Na zdjęciu: Dyskusja dziennikarzy z przedstawicielami najważniejszych inwestorów działających na terenie miasta i organizacji okołobiznesowych działających w regionie. Fot. Marek Dziurkowski

Była to jedna z najkrwawszych bitew II wojny światowej, porównywalna w zaciekłości walk i liczbie ofiar ze Stalingradem. Obrona, a raczej zagłada Budapesztu w 1945 r. nie przyszła do historii jak budujący naszą tożsamość mit Powstania Warszawskiego. Pozostała jak skrywana trauma, do dziś wstydliwie amputowana z węgierskiej pamięci. Trudno nam dziś ogarnąć myślą skalę strat: blisko 200 tys. zabitych żołnierzy po obu stronach, ponad 300 tys. zabitych wśród ludności cywilnej, zniszczonych 80 proc. budynków Budapesztu. Zapatrzeni we własną przeszłość nie dostrzegamy nieszczęść bliskich sąsiadów. Modna dziś historia alternatywna otworzyła ożywioną dyskusję rozważającą, co by było, gdyby w 1939 r. Polska zdecydowała się na alians z hitlerowskimi Niemcami. Brak było w tych dyskusjach odniesień do bliskich analogii. Wszak Polska była wyjątkiem w gronie państw i narodów Europy Środkowej. W obliczu diabelskiej alternatywy miedzy totalitaryzmami Hitlera i Stalina większość jako mniejsze zło wybrało Niemcy. Węgry były w specyficznej sytuacji. Były największym przegranym I wojny światowej, pokój w Trianon pozbawił Królestwo Węgierskie ziem należących do ich państw od średniowiecza, zamieszkałych przez 3 mln. Węgrów. Był to więc dramat porównywalny z rozbiorami Polski. Skutkiem klęski nastąpił całkowity rozpad państwa, powstała na gruzach Węgierska Republika Rad stała się doświadczeniem krwawych zbrodni komunistycznych. Byt państwa uratował admirał Miklos Horthy; był on dla naszych „bratanków” tym, czym dla nas Piłsudski. Tożsamość przedwojennych Węgrów budowała się na resentymentach: „nie, nie, nigdy” – prawdziwy Węgier miał nigdy nie pogodzić się z krzywdą pokoju w Trianon. W takiej sytuacji nie dziwmy się, że naturalnym sojusznikiem Węgier były dążące do rewizji wyniku I wojny światowej Niemcy. Trudno nam oceniać negatywnie ostrożną i wyważoną politykę kolaboracji admirała Horthy; wszak mimo brutalnego nacisku Hitlera nie pozwolił na tranzyt przez terytoria węgierskie niemieckich wojsk inwazyjnych w 1939 r. Ponad 150 tys. Polaków uzyskało możliwość schronienia na Węgrzech, ponad 35 tys. żołnierzy, bez problemu, przedostało się przez Węgry do tworzonej we Francji armii Sikorskiego. Ceną za ochronę wewnętrznej suwerenności był udział wojsk węgierskich w wojnie z ZSRR. Blisko 100 tys. armia węgierska przestała istnieć po bitwie stalingradzkiej. Ta decydująca o przetrwaniu ZSRR bitwa przesądziła także los Węgier. Następstwem była konferencja w Teheranie i przyjęcie stalinowskiej wizji podziału Europy na strefy wpływów. Wiosną 1943 r. dyplomacja rumuńska poufnie powiadomiła premiera Sikorskiego, że czarnomorskie wybrzeże nie jest przygotowane i nie będzie bronione w przypadku inwazji aliantów. Równolegle dyskretnie dyplomaci węgierscy sygnalizowali możliwość zmiany sojuszy w przypadku inwazji aliantów na Bałkany. W połowie 1943 r. doszło do przewrotu we Włoszech, aresztowania Mussoliniego i wycofania się państwa włoskiego z koalicji hitlerowskiej. Nie jestem zwolennikiem historii alternatywnej, ale gdyby w II połowie 1943 r. nastąpił, zgodnie z planem Churchilla, desant  amerykańsko-angielski w Bałkanach, latem 1944 r linia frontu sięgnęłaby granicy polskiej. Tylko wówczas sens wojskowy i polityczny miałoby powstanie planowane jako akcja „Burza”. Niestety, los Warszawy i Budapesztu rozstrzygnął się w Teheranie. Zgodnie z ustaleniami konferencji, Roosevelt – szanując podział na strefy wpływów – zdecydował o desancie na Półwysep Apeniński; front aliancki utknął jesienią 1943 r. pod Monte Cassino. W styczniu 1944 r. wojska radzieckie przekroczyły przedwojenną granicę Polski. W marcu zbliżały się do karpackiej bramy na Węgry. Admirał Horthy kanałami dyplomatycznymi zaproponował podpisanie zawieszenia broni, a w perspektywie – sojusz z Wlk. Brytania i Stanami Zjednoczonymi. Propozycja została odrzucona, zasugerowano, by Horthy w tej sprawie rozmawiał z ZSRR. Zdecydowano się na taka próbę, korzystając z pośrednictwa komunistycznego lidera jugosłowiańskiej partyzantki Josipa Bros- Tito. Uprzedzając fakty, Niemcy zdecydowali o wprowadzeniu wojskowej okupacji Węgier. Wymusili na Horthym zmianę premiera – nowym został Dome Sztojay; proniemiecki polityk. Latem, pod osłoną wojsk okupacyjnych, Niemcy rozpoczęli akcję likwidacji Żydów węgierskich. Raz jeszcze, w sierpniu 1944 r., admirał Horthy próbował odzyskać suwerenność swojego kraju. Po zdymisjonowaniu Sztojaya nowy premier Geza Lakatos wstrzymał deportacje Żydów. Ponownie rozpoczęto poufne rozmowy z aliantami. 25 sierpnia przeszła na stronę radziecką armia rumuńską. Nagrodą dla Rumunii miał być zamieszkały przez Węgrów Siedmiogród. W obronie historycznej krainy rozpoczęła walkę, licząca 190 tys. żołnierzy, armia węgierska. W październiku armia radziecka wkroczyła na obszar państwa węgierskiego. 15 października admirał Horthy otwarcie wystąpił do dowództwa sowieckiego z propozycją rozejmu. Reakcja niemiecka był brutalna i błyskawiczna. Przebrani w mundury komunistycznych partyzantów spadochroniarze Otto Skorzennego porwali syna admirała. Szantażowany regent złożył władze. Nowym dyktatorem Węgier został lider skrajnie prawicowej organizacji Strzałokrzyżowców Ferenc Szalasi. 18 października niemiecki dowódca wojsk broniących Siedmiogrodu gen. Heinrici powiadomił dowódcę armii wegierskiej gen. Belę Miklosa o przygotowywanym aresztowaniu. Ostrzeżony gen. Miklos przedarł się przez zaśnieżone Karpaty do Leska, tam ogłosił się premierem sprzymierzonego z ZSRR niepodległego państwa węgierskiego. W listopadzie rząd Miklosa rozpoczął funkcjonowanie w zajętym przez wojska Rodiona Malinowskiego Debreczynie. Miklos nie dysponował żadną realną siłą. W rozsypce było państwo i regularna armia węgierska. Po upadku Horthego aresztowano szefa sztabu gen. Ferenca Szombathelyiego i większość wyższych oficerów. Szalasi rozpaczliwie próbował odtwarzać siły zbrojne, z jego poręki gen. Ferenc Feketehalmy- Czeydner zaczął  tworzyć węgierskie oddziały Waffen SS. Nie brakowało ochotników, bo to już nie chodziło o walkę dla Hitlera, o taką czy inna ideologię, lecz o obronę własnego domu przed bezlitosnym wrogiem. Zbyt dobrze pamiętano czasy komunistycznego panowania w 1919 r; docierały informacje o morderstwach, gwałtach i rabunkach dokonywanych przez żołnierzy sowieckiej armii w Siedmiogrodzie i w Debreczynie. Z takich właśnie ochotników z Waffen SS sformowano węgierskie siły przeznaczone do obrony Budapesztu. Dowództwo obrony Festung Budapest Hitler  powierzył generałowi  SS Karlowi Wildenbruchowi; dysponował on  liczącym ok 100 tys. żołnierzy XI Korpusem Waffen SS. Przeciwko broniącym Budapeszt skierowano siły dowodzonego przez Rodiona Malinowskiego Frontu  Ukraińskiego liczące 500 tys. żołnierzy, w tym 170 tys. skierowano bezpośrednio do zdobywania miasta. W połowie grudnia na Budapeszt spadł huragan ognia artyleryjskiego. Potem nastąpiły bombardowania lotnicze. W mieście było ponad 800 tys. ludności cywilnej; mieszkańców i uciekinierów przed zbliżającym się frontem. Większość ludzi  nie wierzyło, że Budapeszt będzie się bronił. Nie zarządzono ewakuacji, nie zapewniono zapasów pożywienia i leków dla cywili. 22 grudnia 15 sowieckich dywizji dysponujących 3 tys. czołgów uderzyło na Budapeszt. 24 grudnia zamknięty został pierścień oblężenia. Gen. Wildenbruch ogłosił drakońskie prawa „wojenne”, grożąc rozstrzeliwaniem każdego, kto poddaje się panice lub w ten czy inny sposób pomaga wrogowi.  29 grudnia gen. Malinowski wysłał parlamentarzystów z