Gdy deszcz pada dzieci się nudzą, gdy upał odbiera rozum – tym bardziej. Dlatego w wakacje, w okolicach 26 sierpnia, obchodzimy lokalne święto kulturalne. Znaczy się, obchodzi ten kogo to obchodzi, Częstochowa to wolne miasto, każdy robić może to, co chce i innym nie szkodzi.
Kultura lokalna ma się u nas dobrze, a nawet coraz lepiej. Inne zdanie na ten temat mają tzw. ludzie kultury, czyli twórcy lub konsumenci, ale kto by zwracał uwagę na malkontencką mniejszość.
Gdyby wrócić do zapomnianej tradycji, organizować otwarty częstochowski sejmik kultury, to Aleje zalane byłyby jeremiadami muzyków, bibliotekarzy, poetów, galerian i znanych im malarzy, itd. Każdy udowadniałby ważność swej profesji i jednoczesne jej poniżenie przez niedofinansowanie. Władza z wyrozumiałością przyjęła by to jojczenie, być może z empatią przyznałaby, że z grania w teatrze lub filharmonii nie da się utrzymać, trzeba się przebranżowić na piłkę nożną, bo ci z „Rakowa” nie narzekają. Poeta, który nie gra, tylko tworzy „sobie a muzom”, raczej się nie przebranżowi, musi więc pogodzić się ze swoją zbędnością. Być może władzy łatwiej byłoby się przebranżowić niż poecie i malarzowi, ale przestrzegałbym przed prostą zamianą ról. Był już taki malarz, co chciał być generałem, świat na tym dobrze nie wyszedł. Tak czy owak, Sejmik Kultury Częstochowskiej odegrałby najwyżej psychoterapeutyczną rolę, bo władza liczy się z siłą, a nie z argumentami. W dodatku kompetencje lokalnej władzy zostały ograniczone do roli statystów w teatrze marionetek. Ma to coś wspólnego z kulturą, ale niewiele z twórczością lub sprawczością.
Kultura rodzi się i rozwija w centrum. Po to istnieje Ministerstwo Kultury i podległe mu instytucje centralne. Centralizm uzasadnia się dodając do kultury (lub instytucji) przymiotnik Narodowa. Naród to taki organizm, w którym najważniejsza jest koronowana głowa, a kierowane przez nią macki starają się ucywilizować (upatriotyzować) prowincję. Dni kultury lokalnej bywają przez centrum sponsorowane, wtedy starają się przybrać kształt przez centrum oczekiwany. Zresztą i bez tego istnieje silna tradycja samoglajszlachtowania, by – uciekając z nielubianej prowincjonalności – upodobnić się do centralnych wzorców. Zatem takie tam różne święta miast przypominają muzyków z czwartego rzędu orkiestry strażackiej: ważne jest trzymać krok, rytm i pilnie obserwować batutę dyrygenta.
Naśladownictwo podobno jest nudne, ale prawdziwa twórczość rodzi się z nudy. Człowiek zapracowany nie ma czasu, człowiek zafascynowany pozostanie na etapie odtwórczości. Za to człowiek zmęczony nudą uruchomi wszelkie zasoby swojej aktywności, by uciec od bezmyślnego ziewania.
Wiem, bo pomysł twórczy zakwitł w mej głowie, gdym nudził się czekając na pociąg. Nuda mnie nie oślepiła, dostrzegłem prawdziwy genius locci Częstochowy. Zderzenie nowego, betonowych palm daktylowych, z wyburzanym starym lustrzanym pustakiem. Beton ten nowy i ten uznany za stary, podgrzewał i rozpalał zmysły, oślepiał wierzących i przywracał wzrok niedowiarkom. To tu, w tym miejscu nazwanym imieniem Patrona Patriotyzmu Polskiego, powinniśmy świętować dzień Częstochowskiej Kultury. Tu w cieplarnianych warunkach powinna zaobradować nasza Rada Miasta, a odziany stosowanie w sutannę prezydent, wygłaszać godzinne urbi et orbi. Nudo, czynisz cuda, zmieniasz świat w wizję przestrzenną.
Jarosław Kapsa
