Znaszli ten kraj…. gdzie panieńskim rumieńcem dzięcielina pała? Nie znasz – niewiele tracisz. Chcesz poznać – nie ma takiej opcji. Znasz – jesteś mastodontem niepotrzebnie przeciążonym zbędnymi informacjami.
Jeżeli rozumiesz sens tego pierwszego zdania,oznacza to, że należysz do pokolenia 50+, wychowanego w szkołach średnich na lekturach klasyki. Wychowanie na klasyce ma ten urok, że nie musisz rozmówcy tłumaczyć, co znaczy „obrona Częstochowy”, kto komu i po co oferował Niderlandy, ani kiedy dziewczę młode krzyczy „mój ci on jest”. Upraszcza to możliwości komunikacyjne, pogłębia przekaz, ale przede wszystkim buduje pewne poczucie wspólnoty. Mafia, masoneria, absolwenci Oxfordu, społeczność „fejsa”, „Wołomin”, cech szewców itd, itp, nie mówiąc już o narodach budowanych 1000-letnią historią – każda wspólnota identyfikuje się za pomocą określonych symboli, znaków, języka czy odniesień (tzw. kodem kulturowym). Ponieważ świat jest w stadium wiecznej osmozy (wzajemnego przenikania), każdy z nas jest jednocześnie udziałowcem wielu wspólnot, a to wymaga umiejętności posługiwania się różnymi kodami. Bez urazy: osobnicy zamknięci w jednej wspólnocie, zasadnie zasługują na określenie ćwoki. Nawet bowiem fanatyczny kibic (organiczny i plemienny członek wspólnoty miłośników odrębnej barwy i piłki) potrafi zrozumieć określenie „niezły pasztet”, choć takowy opis pochodzi z innego niż piłkarski kodu kulturowego.
Istnieje coś takiego jak subiektywna identyfikacja narodowa. Innymi słowy: wielu z nas z tych czy innych powodów uważa się za Polaków. Decydujące tu jest to, za kogo my się uważamy; dążenie do obiektywnej identyfikacji prowadzić nas może na manowce (ktoś za pomocą pomiaru długości członka czy innych badań organoleptycznych ustalałby naszą narodowość). Subiektywny wybór identyfikacji narodowej narzuca pewien obowiązek – chcąc identyfikować się ze wspólnotą narodową musimy nie tylko posługiwać się polskim językiem, ale także znać kod kulturowy, rozpoznawalny przez pozostałych Polaków. Sam język jest zbyt wieloznaczny. Gdy mówimy „ranny ptaszek” to równie dobrze chodzić tu może o stworzonko ze skaleczonym dzióbkiem, jak i o dewianta wstającego o świcie. Wyobraźmy sobie nasze wyjałowienie, gdy to określenie będzie miało tylko i wyłącznie jedno, precyzyjnie określone znaczenie.
Beduini, ludzie pustyni, maja aż 80 określeń piasku. My, chcąc być równie komunikatywni, musimy stosować „dookreślniki”. Zieleń może być soczysta albo przykurzona, spojrzenie błyszczeć perłą lub być mętnym zezowaniem. Gdybyśmy przestali rozumieć owe dookreślenia, nie sposób byłoby się nam porozumieć.
Kod kulturowy upowszechnia szkoła. Kończąc edukacje na poziomie średnim, niekoniecznie trzeba wiedzieć, że „li” jest partykułą, a dzięcielina należy do roślin motylkowatych. Dobrze byłoby kojarzyć owe słowa z Mickiewiczem. Ale najważniejsze to zrozumienie, że znajomość kodu, w którym mieszczą się takowe słowa, ułatwi i poprawi nasze życie.
Poczucie przynależności do wybranej wspólnoty narodowej mieści się w zbiorze tych kilku prostych zasad, dzięki którym wszystkim może żyć się lepiej. I oto właśnie chodzi.
