Śmierć bliskiej osoby to zawsze trudny czas, nierzadko wiążący się z dodatkowym obciążeniem finansowym w postaci kosztów pogrzebu. W polskim systemie prawnym istnieje instytucja zasiłku pogrzebowego, mająca na celu częściowe pokrycie tych wydatków. Komu przysługuje to świadczenie, w jakiej wysokości i jakie formalności należy spełnić, aby je otrzymać? Wyjaśniamy najważniejsze kwestie.
Podstawę prawną do wypłaty zasiłku pogrzebowego stanowi art. 77 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, zasiłek przysługuje w razie śmierci: ubezpieczonego, osoby pobierającej emeryturę lub rentę, członków rodziny wyżej wymienionych osób, osoby która w dniu śmierci nie miała ustalonego prawa do emerytury lub renty, lecz spełniała warunki do jej uzyskania i pobierania.
Kto może otrzymać zasiłek?
Zasiłek pogrzebowy przysługuje osobie, która pokryła koszty pogrzebu. Może to być: członek rodziny zmarłego, pracodawca, dom pomocy społecznej, gmina, powiat, osoba prawna kościoła lub związku wyznaniowego, jeżeli pokryły koszty pogrzebu.
Formalności i dokumenty
Aby wszcząć postępowanie w sprawie zasiłku pogrzebowego, należy złożyć wniosek. Do wniosku obligatoryjnie trzeba dołączyć rachunki potwierdzające poniesione koszty pogrzebu. W świetle przepisów, za pochówek uznaje się złożenie zwłok w różnych formach, takich jak groby ziemne, murowane, katakumby czy kolumbaria. Koszty pogrzebu obejmują udokumentowane rachunkami wydatki niezbędne, poniesione od momentu śmierci osoby uprawniającej do zasiłku, aż do zakończenia ceremonii pogrzebowej i pochówku. Wśród wymaganych dokumentów znajduje się m.in. rachunek za trumnę lub urnę, chyba że istnieją udokumentowane przyczyny uniemożliwiające jego przedstawienie.
Wysokość zasiłku
Wysokość zasiłku pogrzebowego zależy od tego, kto poniósł koszty pogrzebu:
* Jeżeli koszty pokrył członek rodziny zmarłego, zasiłek wynosi 4.000 zł, niezależnie od faktycznej wysokości poniesionych wydatków.
* Jeżeli koszty pogrzebu poniosła osoba niebędąca członkiem rodziny, zasiłek przysługuje w wysokości udokumentowanych kosztów pogrzebu, jednak nie może przekroczyć 4.000 zł.
* W sytuacji, gdy koszty pogrzebu poniosło więcej niż jedna osoba, zasiłek ulega podziałowi między te osoby proporcjonalnie do poniesionych przez nie wydatków.
Nadchodzące zmiany – wyższa kwota zasiłku
9 maja 2025 roku Sejm przyjął ustawę zmieniającą ustawę o emeryturach i rentach z FUS oraz niektóre inne ustawy. Projekt ten, procedowany pod drukiem nr 1172, przewiduje istotną zmianę w wysokości zasiłku pogrzebowego. Od stycznia 2026 roku kwota zasiłku ma wzrosnąć z 4.000 zł do 7.000 zł.
Ponadto, nowelizacja wprowadza możliwość ubiegania się o zasiłek celowy z pomocy społecznej na pokrycie kosztów pogrzebu w dwóch sytuacjach: gdy po osobie zmarłej nie przysługuje zasiłek pogrzebowy lub gdy osoba uprawniona do zasiłku pogrzebowego ponosi w związku z pogrzebem nadzwyczajne i trudne do przewidzenia koszty, których nie można pokryć z kwoty zasiłku pogrzebowego.
Donacja ciała na cele naukowe a zasiłek pogrzebowy
Szczególnym przypadkiem jest przekazanie ciała na cele naukowe i medyczne. Wyróżnia się tutaj dwie sytuacje: pogrzeb po przekazaniu szczątków przez instytucję naukową oraz pogrzeb symboliczny. Przepisy gwarantują prawo do zasiłku pogrzebowego zarówno w przypadku pogrzebu szczątków otrzymanych z uczelni medycznej, jak i w sytuacji symbolicznego pochówku, który odbywa się bezpośrednio po śmierci (bez oczekiwania na oddanie szczątków), pod warunkiem udokumentowania poniesionych kosztów pogrzebu. Koszty uroczystości żegnających i upamiętniających osobę w przypadku braku jej ciała również są uznawane za koszty pogrzebu.
Termin na złożenie wniosku
Należy pamiętać o terminie na złożenie wniosku o zasiłek pogrzebowy. Zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy emerytalnej, prawo do zasiłku wygasa w razie niezgłoszenia wniosku w ciągu 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, po której zasiłek przysługuje.
Istnieją jednak wyjątki od tej reguły. Jeżeli zgłoszenie wniosku w tym terminie nie było możliwe z powodu późniejszego odnalezienia zwłok, identyfikacji osoby zmarłej lub z innych przyczyn całkowicie niezależnych od osoby uprawnionej, prawo do zasiłku wygasa po upływie 12 miesięcy od dnia pogrzebu.
Na potwierdzenie tych okoliczności należy przedłożyć odpowiednie dokumenty, takie jak zaświadczenie Policji, prokuratury, odpis zupełny aktu zgonu lub inny dokument urzędowy.
W przypadku, gdy pogrzeb mógł odbyć się dopiero po przekazaniu rodzinie szczątków przez instytucję naukową, termin na złożenie wniosku liczy się od dnia pogrzebu, pod warunkiem przedstawienia zaświadczenia z tej instytucji potwierdzającego, że zwłoki pozostawały w jej dyspozycji.
Jak zapewnia Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dotychczasowa praktyka uwzględnia specyfikę sytuacji związanych z donacją ciała na cele naukowe, gwarantując bliskim zmarłego możliwość skorzystania z prawa do zasiłku pogrzebowego.
Zasiłek pogrzebowy stanowi istotne wsparcie finansowe w trudnym czasie po stracie bliskiej osoby. Znajomość przepisów regulujących to świadczenie oraz nadchodzących zmian może pomóc w sprawnym załatwieniu formalności i uzyskaniu należnej pomocy.
red.
