Ministerstwo Infrastruktury stawia czoła jednemu z największych wyzwań współczesnego transportu – stworzeniu spójnego i dostępnego systemu publicznego transportu zbiorowego w całej Polsce. Plany zakładają nie tylko wprowadzenie Ogólnopolskiego Biletu Zintegrowanego, ale także kompleksową reformę Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych, by skutecznie walczyć z wykluczeniem komunikacyjnym.
Ogólnopolski Bilet Zintegrowany
Idea Ogólnopolskiego Biletu Zintegrowanego (OBZ) to odpowiedź na rosnące zapotrzebowanie na płynne i efektywne przemieszczanie się po kraju. Dziś podróżny musi często zmagać się z różnymi taryfami, systemami sprzedaży i brakiem spójnych informacji. Projekt OBZ ma to zmienić. Chociaż stworzenie takiego systemu to ogromne wyzwanie organizacyjne, logistyczne i finansowe, wymagające ścisłej współpracy wielu podmiotów i niezależnych JST, Ministerstwo Infrastruktury rozpoczęło już prace koncepcyjne.
Pierwszym etapem wdrożenia OBZ będzie integracja taryfowa w transporcie kolejowym – zarówno dalekobieżnym, jak i regionalnym. W kolejnych fazach system będzie sukcesywnie rozszerzany, aż obejmie pełną integrację transportu miejskiego, kolejowego i autobusowego na wszystkich poziomach. Co ważne, nowy system ma być uzupełnieniem, a nie zastąpieniem obecnych rozwiązań rynkowych.
Kluczowym elementem projektu będzie stworzenie spójnej bazy danych o przystankach oraz nowoczesnej wyszukiwarki ofert przewozowych, opartej na otwartym interfejsie, do którego będą mogli dołączyć wszyscy zainteresowani przewoźnicy. Ministerstwo podkreśla, że atrakcyjność i konkurencyjność OBZ ma wynikać z jego kompleksowości i dostępności, a nie z dodatkowych dopłat czy ulg.
Walka z wykluczeniem komunikacyjnym
Ministerstwo Infrastruktury zdaje sobie sprawę z problemu wykluczenia transportowego, dotykającego zwłaszcza mieszkańców obszarów oddalonych od dużych aglomeracji. W odpowiedzi na to wyzwanie, od 2019 roku funkcjonuje Fundusz Rozwoju Przewozów Autobusowych o Charakterze Użyteczności Publicznej. Na rok 2025 budżet Funduszu to miliard złotych, zwiększony o dodatkowe 70 milionów złotych na początku roku, co świadczy o rosnącym zapotrzebowaniu na te środki.
W celu dalszego wsparcia organizatorów transportu publicznego i skuteczniejszej walki z wykluczeniem komunikacyjnym, z inicjatywy Ministra Infrastruktury powołano Zespół Ekspercki do spraw przeciwdziałania wykluczeniu komunikacyjnemu. W jego pracach uczestniczą przedstawiciele korporacji samorządowych, co gwarantuje uwzględnienie perspektywy lokalnych społeczności.
Reforma systemu i nowe zadania dla marszałków
Efektem prac Zespołu Eksperckiego jest planowana reforma systemu funkcjonowania publicznego transportu zbiorowego. Kluczową zmianą będzie ustanowienie marszałków województw integratorami przewozów na poziomie wojewódzkim. Ich zadaniem będzie tworzenie i koordynowanie sieci przewozów o charakterze użyteczności publicznej, a także opracowywanie kompleksowych planów zrównoważonego rozwoju transportu, uwzględniających propozycje od gmin i powiatów. Planowane jest również wprowadzenie do planów transportowych przewozów na żądanie oraz ustalenie minimalnych standardów częstotliwości i dostępności przewozów.
Marszałkowie przejmą także obsługę Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych i będą odpowiadać za tworzenie regionalnych portali rozkładów jazdy dla linii dofinansowanych z Funduszu. Aby zapewnić transparentność i efektywność wydatkowania środków, wprowadzony zostanie obowiązek wyposażenia autobusów w geolokalizatory, a inspektorzy Inspekcji Transportu Drogowego zyskają szersze uprawnienia kontrolne. Przewiduje się również możliwość zróżnicowania wysokości dopłat z Funduszu w zależności od obiektywnych kryteriów, takich jak wielkość pojazdu czy liczba mieszkańców obsługiwanych obszarów. W ramach nowej hierarchii przyznawania dopłat, marszałkowie zyskają pierwszeństwo, co podkreśla ich rolę integratora.
Wsparcie dla transportu kolejowego
Środki z Funduszu Kolejowego mogą być przeznaczane na zakup, modernizację i naprawy pojazdów kolejowych. Od 2023 roku marszałkowie województw są oceniani pod kątem spełnienia kryteriów Funduszu Kolejowego, które mają na celu pobudzenie rozwoju połączeń stykowych (wydłużenie połączeń do sąsiednich województw) oraz ograniczenie wykluczenia komunikacyjnego poprzez uruchamianie nowych połączeń czy dodatkowych par pociągów.
Dodatkowo, resort infrastruktury zabiega o środki ze Społecznego Funduszu Klimatycznego (SFK), ustanowionego na mocy Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady 2023/955. Planowane jest wprowadzenie mechanizmu dodatkowego zasilania Funduszu Kolejowego środkami z SFK, które mogłyby być przeznaczane na dofinansowanie przewozów publicznych w regionach dotkniętych ubóstwem transportowym, zwłaszcza poprzez wsparcie połączeń kolejowych. Środki z SFK będą przekazywane samorządom wojewódzkim w ramach selektywnego wsparcia dla obszarów o najniższej dostępności transportowej. Oprócz dofinansowania przewozów, planowane są również inwestycje transportowe współfinansowane z SFK, m.in. w zakup taboru kolejowego.
Wszystkie te działania mają jeden nadrzędny cel: zwiększenie dostępności transportu publicznego dla pasażerów, zwłaszcza na obszarach, gdzie komunikacja jest obecnie niewystarczająca lub nie istnieje.
Reforma funkcjonowania publicznego transportu zbiorowego i nowe zasady działania Funduszu mają przyczynić się do rozwoju zrównoważonej mobilności w Polsce i poprawić komfort podróży dla wszystkich obywateli.
red.
