Dyskusja wokół tzw. „pułapki rentowej” dla osób niepełnosprawnych, która rzekomo miałaby dotyczyć wyłącznie uprawnionych do świadczeń z KRUS, jest w rzeczywistości tematem znacznie szerszym i często budzącym błędne skojarzenia. Polskie prawo, wbrew powszechnym mitom, nie wyklucza możliwości wypłacania renty osobie, która pracuje zarobkowo, pragnąc poprawić swoją sytuację materialną. Co więcej, aktywność zawodowa jest kluczowym elementem rehabilitacji i integracji społecznej osób z niepełnosprawnościami, a ich zatrudnienie w Polsce sukcesywnie rośnie.
Rosnące zatrudnienie osób z niepełnosprawnościami
Dane z Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL) jednoznacznie wskazują na stały pozytywny trend w zatrudnianiu osób z niepełnosprawnościami. Porównanie wyników z 2007 i 2023 roku pokazuje wyraźny wzrost zarówno współczynnika aktywności zawodowej, jak i wskaźnika zatrudnienia. W IV kwartale 2007 roku współczynnik aktywności zawodowej w wieku produkcyjnym wynosił w tej grupie 23,8%, a wskaźnik zatrudnienia 20,2%. W III kwartale 2024 roku współczynnik aktywności zawodowej osiągnął już 34,1%, a wskaźnik zatrudnienia 32,8%. Co równie ważne, stopa bezrobocia wśród osób z niepełnosprawnościami w wieku produkcyjnym spadła znacząco, z 15% w IV kwartale 2007 roku do 3,7% w III kwartale 2024 roku.
To pozytywne zmiany są efektem systematycznych działań i polityki ukierunkowanej na włączenie społeczne. Celem Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jest dalsze zwiększanie wskaźnika zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami oraz obniżanie stopy bezrobocia w tej grupie.
Kompromisowe rozwiązania i limity zarobkowe
W polskim ustawodawstwie przyjęto rozwiązanie kompromisowe, które umożliwia łączenie przychodów z pracy z prawem do pobierania świadczenia rentowego (renty z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy) oraz emerytalnego (tzw. wcześniejszej emerytury). Wprowadzono jednak w tym zakresie pewne ograniczenia.
Osiąganie przychodów z pracy zarobkowej przez rencistę lub emeryta może spowodować zmniejszenie lub zawieszenie wypłaty świadczenia. Ważne jest, że zasada ta nie dotyczy emerytów, którzy osiągnęli powszechny wiek emerytalny (60 lat dla kobiet i 65 dla mężczyzn).
Prawo do świadczeń emerytalno-rentowych zostaje zawieszone, jeśli przychód przekracza 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.
Od 1 czerwca 2025 roku jest to kwota 11.651,00 zł. W przypadku, gdy przychód przekracza 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (od 1 czerwca 2025 r. 6.273,60 zł), ale nie jest wyższy niż wspomniane 130%, świadczenie ulega zmniejszeniu o kwotę przekroczenia, nie większą jednak niż kwota maksymalnego zmniejszenia, którą stanowi odpowiednio zwaloryzowana tzw. część socjalna emerytury lub renty (od 1 marca 2025 r. dla renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy jest to 939,61 zł, a dla renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy 704,75 zł).
Limity zarobków powodujące ograniczenie wysokości lub zawieszenie wypłaty świadczeń emerytalno-rentowych są uaktualniane co kwartał wraz ze zmianą przeciętnego wynagrodzenia.
Według danych z czerwca 2025 roku, próg zawieszenia świadczenia wynosi 620% minimalnej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, a próg zmniejszenia świadczenia to 333,9% tej samej renty. Organ rentowy dokonuje rozliczenia świadczeń systemem miesięcznym lub rocznym, wybierając korzystniejszą dla rencisty opcję.
Renta socjalna
Od 1 stycznia 2022 roku przepisy dotyczące zmniejszenia i zawieszenia renty socjalnej w przypadku osiągania przychodów są analogiczne jak w przypadku osób uprawnionych do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Koszty zmian
Szacuje się, że zniesienie limitów zawieszania i zmniejszania rent z tytułu niezdolności do pracy i rent socjalnych spowodowałoby roczny wzrost wydatków rzędu 155,5 mln zł. Kwota ta rozłożyłaby się na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (i ewentualną dotację z budżetu państwa) oraz Fundusz Solidarnościowy i budżet państwa (finansujący rentę socjalną).
Perspektywy
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej trwają obecnie kompleksowe analizy prawne, ekonomiczne i społeczne dotyczące obowiązywania progów zawieszenia i zmniejszenia świadczeń z tytułu niezdolności do pracy oraz możliwych konsekwencji ich zniesienia. Ze względu na potencjalne koszty, niezbędne będzie również uzyskanie pozytywnego stanowiska Ministra Finansów, do którego już zwrócono się z prośbą o ocenę celowości zniesienia progów oraz możliwości zwiększenia dotacji budżetu państwa do FUS.
Wspieranie aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnościami pozostaje kluczowym elementem kształtowania rynku pracy, ponieważ praca jest dla nich nie tylko źródłem dochodu, ale również istotną formą terapii i aktywizacji społecznej.
red.
