W wielu polskich miastach, strefy płatnego parkowania (SPP) i śródmiejskie strefy płatnego parkowania (ŚSPP) stanowią źródło narastających problemów dla obywateli. Wysokie opłaty dodatkowe, opóźnione wezwania do zapłaty prowadzące do gigantycznych zadłużeń, wykluczenie cyfrowe, a także nieproporcjonalne żądania danych osobowych to tylko niektóre z kwestii, które skłoniły zastępcę Rzecznika Praw Obywatelskich do zwrócenia się do Ministra Infrastruktury Dariusza Klimczaka o pilną nowelizację przepisów.
Nieproporcjonalne opłaty i kumulacja zadłużenia
Jednym z kluczowych zarzutów obywateli, a co za tym idzie RPO, jest nieproporcjonalność opłat dodatkowych za nieopłacenie parkowania. Kary w wysokości 200 do 300 zł za jednorazowe naruszenie są uznawane za zbyt wysokie, zwłaszcza dla osób o niskich dochodach, emerytów, studentów czy osób z niepełnosprawnościami. Taka wysokość kar budzi wątpliwości w świetle art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, który stanowi, że ograniczenia praw i wolności muszą być proporcjonalne do zamierzonego celu.
Co więcej, problem potęguje brak bieżącego powiadamiania o nałożonych opłatach. Mieszkańcy często dowiadują się o zadłużeniu dopiero po kilku miesiącach, gdy skumulowane kary sięgają już kilkunastu tysięcy złotych. Jak podkreśla RPO, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (sygn. III SA/Gd 532/23) już w lutym 2024 roku wskazał, że brak szybkiego powiadamiania i kumulacja kar są niewłaściwe i prowadzą do nieproporcjonalnego obciążenia finansowego. Jest to również niezgodne z rozporządzeniem Ministra Finansów, które nakłada na wierzycieli obowiązek niezwłocznego informowania o należnościach.
Wykluczenie cyfrowe i dyskryminacja
Obecne systemy płatności za parkowanie, opierające się niemal wyłącznie na aplikacjach mobilnych, stwarzają poważne problemy dla osób starszych oraz tych, którzy nie posiadają dostępu do nowoczesnych technologii. To cyfrowe wykluczenie narusza art. 32 Konstytucji RP, który gwarantuje równe traktowanie wszystkich obywateli.
Zarzuty dotyczą również dyskryminacji mieszkańców spoza SPP. Rozszerzanie stref płatnego parkowania zmusza wiele osób zameldowanych poza ich obszarem do wykupowania drogich abonamentów, podczas gdy mieszkańcy SPP często korzystają z ulg. Takie różnice w opłatach, pozbawione racjonalnego uzasadnienia, również są kwestionowane pod kątem zgodności z zasadą równości.
Naruszenie prywatności i zasady proporcjonalności
Kolejnym palącym problemem są nieproporcjonalne żądania danych osobowych w procesie ubiegania się o umorzenie opłat dodatkowych. Obywatele są często zmuszeni do przedstawiania wyciągów bankowych za 12 miesięcy, co budzi poważne wątpliwości w świetle zasady minimalizacji danych oraz narusza prawo do prywatności. Wymaganie tak szczegółowych danych finansowych jest uznawane za nadmierne i niezgodne z celem weryfikacji sytuacji materialnej.
Odpowiedzialność obiektywna a konstytucyjne standardy
Obecny system opiera się na odpowiedzialności obiektywnej, co oznacza, że kara jest nakładana automatycznie za brak opłaty, bez uwzględnienia indywidualnych okoliczności, takich jak awaria systemu płatności czy brak dostępu do technologii. RPO podkreśla, że brak indywidualizacji odpowiedzialności stoi w sprzeczności z ewoluującym podejściem Trybunału Konstytucyjnego, który wymaga, aby w przypadku sankcji o znaczącym wpływie na jednostkę organy administracyjne brały pod uwagę okoliczności indywidualne.
Propozycje zmian RPO
W odpowiedzi na liczne skargi obywateli i w celu rozwiązania wskazanych problemów, RPO przedstawił szereg propozycji zmian w ustawie o drogach publicznych. Wśród kluczowych postulatów znajdują się
• Ustalenie maksymalnej wysokości opłaty dodatkowej proporcjonalnej do opłaty za parkowanie i uwzględniającej sytuację materialną zobowiązanego
• Wprowadzenie mechanizmu różnicowania opłat dodatkowych dla grup w trudnej sytuacji finansow (emeryci, studenci, osoby z niepełnosprawnościami).
• Dodanie obowiązku niezwłocznego powiadomienia właściciela pojazdu o nałożeniu opłaty dodatkowe
• Stworzenie ogólnokrajowego, przejrzystego systemu umożliwiającego bieżące sprawdzanie statusu opłat dodatkowych
• Wprowadzenie możliwości odwołania od opłaty dodatkowej w terminie 14 dni, z uwzględnieniem okoliczności łagodzących.
• Utworzenie uproszczonej procedury administracyjnej do rozpatrywania odwołań.
• Ograniczenie żądań danych osobowych w postępowaniach o umorzenie opłat dodatkowych, zgodnie z zasadą minimalizacji danych
• Zapewnienie dostępności metod płatności dla osób wykluczonych cyfrowo.
• Wprowadzenie elastyczności egzekucji opłat dodatkowych oraz możliwości rozłożenia opłaty na raty bezpośrednio na podstawie ustawy.
Wdrożenie tych zmian jest kluczowe dla przywrócenia zaufania obywateli do systemu płatnego parkowania oraz zapewnienia jego zgodności z zasadami konstytucyjnymi.
red.
