Z dniem 1 października (od środy) w Polsce zacznie obowiązywać tzw. system kaucyjny. To mała rewolucja, która będzie dotyczyć nie tylko każdego, kto kupuje napoje w puszkach i butelkach, ale również przedsiębiorców i właścicieli sklepów. Wprowadzenie systemu ma na celu ochronę środowiska i promowanie idei recyklingu. Mechanizm ten działa już w wielu krajach Europy: Chorwacji, Danii, Estonii, Finlandii, Holandii, Islandii, Litwie, Łotwie, Niemczech, Norwegii i Szwecji.
Pojęcie „kaucja za butelki” jest Polakom dobrze znane. Wielu z niej korzysta przy zakupie np. piwa, czy oranżady w butelkach zwrotnych. To nic innego, jak dodatkowa opłata doliczana do ceny napoju przy zakupie, która ma na celu zachęcenie do zwrotu pustego opakowania do punktu zbiórki – najczęściej sklepu.
Nie wszyscy konsumenci jednak zwracali uwagę, czy butelka z napojem jest zwrotna, czy też bezzwrotna. Zresztą przyznać trzeba, że ta informacja zazwyczaj jest pisana na etykietach małym drukiem i w miejscach, które trudno dostrzec na pierwszy rzut oka. Nic więc dziwnego, że spora ilość szklanych butelek, które będąc zwrotnymi, i tak lądowała w koszu na odpady. I to nie zawsze w zielonym, gdzie powinny trafiać odpady szklane, a w pojemniku na odpady zmieszane.
Wprowadzenie systemu kaucyjnego ma to zmienić.
Zasady systemu kaucyjnego
Cały system tworzyć będą przedsiębiorcy, wprowadzający napoje w danych opakowaniach do obrotu, a także sklepy, gdzie będą one sprzedawane. Z początkiem października na sklepowych półkach zaczną pojawiać się produkty w butelkach plastikowych i szklanych oraz w puszkach, ze specjalnym oznaczeniem (logotypem), wskazującym na objęcie ich obowiązkową kaucją. System zakłada, że kaucja pobierana będzie automatycznie w momencie zakupu napojów w opakowaniach objętych systemem. Gdy jednak oddamy takie opakowanie w punkcie zbiórki, to kaucja zostanie nam zwrócona. Jeśli nie zwrócimy opakowania, to kaucja trafi do operatora systemu i będzie przeznaczona na finansowanie systemu.
Pamiętaj! System przyjmie tylko opakowania z logotypem systemu kaucyjnego. Nie przyjmie tych wprowadzonych na rynek przed 1 października br., które takiego loga nie posiadają.
Jakie opakowania obejmie system kaucyjny?
Zwrot kaucji dotyczyć będzie opakowań jednorazowego użytku na napoje:
* z tworzyw sztucznych o pojemności do 3 litrów (od 1 października 2025 r.),
* puszki metalowe o pojemności do 1 litra (od 1 października 2025 r.),
* szklane butelki wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra (od 1 stycznia 2026 r.)
Pamiętaj! Systemem nie będą objęte szklane butelki jednorazowego użytku i nie będzie za nie pobierana kaucja. Natomiast to, czy konkretna butelka jest jednorazowego czy wielorazowego użytku, ustala sam producent napoju. System nie obejmie opakowań po mleku, jogurtach i innych pitnych produktach mlecznych, czy opakowań wielomateriałowych – kartoników po mleku i sokach.
Jak będą oznakowane opakowania objęte systemem?
Przedsiębiorcy, którzy wprowadzają napoje w opakowaniach objętych kaucją na rynek, będą musieli umieścić na ich opakowaniach odpowiednie oznakowanie – symbol dwóch strzałek układających się w prostokąt z napisem “kaucja” i kwotą określającą wysokość opłaty kaucyjnej.
Wysokość kaucji
Kaucja została ustalona ustawowo i będzie wynosiła 50 gr za opakowania plastikowe i metalowe oraz 1 zł za opakowania szklane.
Pamiętaj! Kwota kaucji nie będzie wliczona w cenę napoju na regale sklepowym. Dla przykładu, cena wody mineralnej na półce w sklepie wynosi 2 złote, ale przy kasie zapłacimy za nią 2,50 złotych.
Gdzie oddawać opakowania, by odzyskać kaucję?
Puste opakowania będzie można zwracać do punktów zbiórki ze znakiem kaucji, czyli:
* wszystkich sklepów o powierzchni powyżej 200 mkw., które oferują napoje w opakowaniach objętych kaucją;
* sklepów o powierzchni poniżej 200 mkw., w których sprzedawane są napoje w butelkach szklanych wielokrotnego użytku;
* pozostałych sklepów, które przystąpią do systemu;
* automatów kaucyjnych, znajdujących się również poza punktami handlowymi;
* innych punków zbiórki.
Czy trzeba mieć paragon, by odzyskać kaucję?
Nie, paragon nie będzie potrzebny – opakowania będzie można zwrócić w dowolnym punkcie zbiórki (nie musi to być ten sam sklep, w którym produkt zakupiliśmy) i nie trzeba tego potwierdzać dowodem zakupu. Najważniejsze jest, aby opakowanie posiadało logo kaucji.
Co prawda kwota kaucji pojawi się na paragonie jako oddzielna pozycja, a nie część ceny napoju, ale będzie mieć to znaczenie dla sklepów przy rozliczaniu się z fiskusem, a nie dla kupującego.
W jaki sposób kaucja zostanie zwrócona?
Opakowania będzie można zwracać w zależności od możliwości sklepu lub innego punktu – albo ręcznie przy kasie, albo w punkcie obsługi klienta. Dostępne będą również automaty przyjmujące opakowania, które mogą nam wydać – zamiast gotówki – na przykład bon do wykorzystania na zakupach.
Jak informuje Ministerstwo Klimatu i Środowiska, odpowiedzialne za wdrożenie systemu, „zwrot kaucji musi być dokonany w formie pieniężnej, niezależnie od tego, czy opakowanie zostało oddane ręcznie czy przez automat. Jeśli automat wydaje bon zamiast gotówki, klient ma prawo zażądać wypłaty pieniędzy. Sklep musi zapewnić możliwość realizacji bonu w formie pieniężnej – nie może uzależniać wypłaty od dokonania zakupów”.
Czy zgniatać opakowania przed oddaniem?
Nie, nie należy zgniatać plastikowych opakowań ani puszek przed oddaniem ich do punktu zbiórki. Nie wolno też usuwać nakrętek. Opakowania muszą być puste i nie mogą być uszkodzone. Ponadto kod kreskowy i znak kaucji powinny być czytelne, by można było prawidłowo zidentyfikować opakowanie.
Co z opakowaniami, które nie są objęte systemem kaucyjnym?
Jeśli opakowanie po napoju nie jest objęte systemem kaucyjnym, należy je wyrzucić do odpowiedniego pojemnika na odpady. Plastikowe i metalowe do pojemnika żółtego, szklane – do pojemnika zielonego.
Dlaczego kaucja dotyczy tylko plastiku, metalu oraz szkła?
Według Ministerstwa Klimatu i Środowiska, najczęściej środowisko zanieczyszczają właśnie odpady opakowaniowe z tworzyw sztucznych, metalowe oraz szklane butelki.
Po co nam system kaucyjny?
W dużym skrócie, celem wprowadzenia systemu kaucyjnego jest ochrona środowiska, wsparcie recyklingu i zwiększenie naszej świadomości ekologicznej. Zdaniem Ministerstwa Klimatu i Środowiska pozytywne skutki wprowadzenia nowego mechanizmu odczuje nie tylko planeta, ale również domowy budżet Polaków.
Małe zastrzyki gotówki otrzymywane po zwróceniu jednorazowych opakowań do sklepu powinny zachęcić wiele osób do korzystania z systemu. Ponadto ograniczymy w ten sposób ilość odpadów w naszych gospodarstwach domowych, a to z kolei zredukuje ilość śmieci zalegających na składowiskach odpadów.
Nie wszyscy zadowoleni z systemu
Z wprowadzenia systemu kaucyjnego mogą być zadowoleni właściciele firm recyklingowych. Na skutek wzrostu zapotrzebowania na przetwarzanie odpadów, ten sektor przemysłu z pewnością będzie się rozwijał, a co za tym idzie, powstanie zapotrzebowanie na nowe miejsca pracy.
Dużo mniej entuzjastycznie patrzą na system kaucyjny właściciele małych sklepów. Wielu z nich obawia się, że wprowadzane zmiany ich pogrążą.
O ile dla sklepów o powierzchni powyżej 200 mkw. dołączenie do systemu kaucyjnego będzie obowiązkiem, o tyle mniejsze punkty mogą zrobić to dobrowolnie. Jednak większości z nich nie będzie na to stać, a bez systemu kaucyjnego staną się mniej konkurencyjne wobec dużych marketów.
Według Polskiej Izby Handlowej (PIH), w małych sklepach system kaucyjny spowoduje stratę ok. 20-30 proc. klientów. Zdaniem PIH, taki punkt sprzedaży będzie dopłacał do całego procesu miesięcznie przeciętnie 2-2,5 tys. zł, czyli rocznie nawet 30 tys. zł.
Stawki opłat, które mają być wypłacane sklepom przez operatorów systemu, będą nieporównywalnie mniejsze od ponoszonych przez sprzedawców kosztów zorganizowania i obsługi zbiórki, a koszt zakupu automatu kaucyjnego to nawet 60 tys. zł.
– Nie stać mnie, by kupić automat, ustawić przed sklepem i czekać aż ktoś go zniszczy. Sklepu też nie mam szansy tak rozbudować, by sprzedawca przyjmował butelki, mył i je odkładał – mówi właściciel małego sklepu spożywczego.
Problemem może być również brak miejsca, ponieważ przepisy zobowiązują sklepikarzy do wygospodarowania przestrzeni na automat przyjmujący opakowania. Jeśli punkt sprzedaży ma niewielką powierzchnię, jego właściciel nie będzie w stanie spełnić tego obowiązku.
Sytuację utrudnia fakt, że sklepy nie dostaną żadnego dofinansowania do zakupu i serwisu automatów przyjmujących opakowania. Urządzenie trzeba będzie dodatkowo ubezpieczyć od kradzieży lub uszkodzeń, zintegrować system kaucyjny z kasami fiskalnymi, systemami POS i terminalami płatniczymi, a to wszystko oznacza kolejne koszty.
W tej kwestii pomóc ma zapis w ustawie, który nakłada na każdą gminę obowiązek utworzenia co najmniej jednego stacjonarnego punktu odbierania opakowań i odpadów opakowaniowych objętych systemem kaucyjnym. Dzięki temu możliwe będzie oddawanie pustych opakowań poza punktami handlowymi, do gminnego automatu.
Wprowadzenie systemu kaucyjnego w życie z pewnością jest słuszne i zasadne. Jednak jak zawsze diabeł tkwi w szczegółach.
Czy nowy mechanizm się przyjmie i będzie działał, tak jak oczekuje tego ustawodawca – czas pokaże. Na pewno na przyzwyczajenie się klientów i przedsiębiorców do nowych zasad trochę potrwa i nie wszyscy będą zadowoleni.
Na szczęście przepisy przewidują okres przejściowy, który potrwa do końca 2025 roku. W tym czasie w sklepach i punktach handlowych mogą jeszcze znajdować się produkty w opakowaniach nieoznakowanych, wyprodukowanych przed wejściem nowych zasad w życie.
red.
