Autor cieszących się popularnością książek o życiu codziennym Częstochowy („Częstochowa. Życie codzienne i kryminalne w latach 1905-1956”, „Częstochowa życie codzienne u schyłku PRL. 1976-1989”), opublikował kolejną część opowieści, tym razem rozszerzając ją na region częstochowski.
Tytuł „Czas TT-tki. Region częstochowski w latach 1945-1956”, określa wyjątkowość badanego okresu. Po zakończeniu II wojny światowej, w warunkach stalinowskiego totalitaryzmu, nie mogło się rozwinąć normalne życie społeczne, nie istniał szacunek dla prawa, rację miał silniejszy, uzbrojony w pistolet TT lub pepeszę.
Przedstawiony obraz oparty jest na wnikliwej kwerendzie archiwalnej, lekturze zarówno wydawnictw z opisywanej epoki, jak i współczesnych opracowań. Przywoływane są nieprzebadane źródła, w tym m.in. akta Wojewódzkiego Pełnomocnika ds. Reformy Rolnej, Państwowego Urzędu Repatriacji, Urzędów ds. Propagandy i Informacji z Częstochowy, powiatu częstochowskiego i włoszczowskiego, Komitetów Miejskich i Powiatowych PPR z Częstochowy, Lublińca, Zawiercia, Komitetu Grodzkiego i Powiatowego PPS w Częstochowie, a także kilkadziesiąt charakterystyk i spraw operacyjnych UB i SB, zachowanych w archiwach IPN.
Wbrew panującej modzie autor nie upraszcza narracji, nie ogranicza jej do zmagań między „Żołnierzami Wyklętymi” a „utrwalaczami” Władzy Ludowej. Konspiracyjnej walce zbrojnej poświęca jedynie trzy rozdziały z 16 tworzących książkę, skupiając się przy tym na nieznanych aspektach (m.in. przygotowaniom procesu pokazowego dowództwu częstochowskiego Okręgu NSZ). Więcej miejsca poświęcone jest różnorodnym próbom powojennej odbudowy życia społecznego, gospodarczego, kulturalnego, tworzeniu powszechnej edukacji i służby zdrowia.
Był to, co podkreśla autor, okres trudny, wojna pogłębiła demoralizację społeczną. Dobrych wyjść nie było. Każda strategia – zarówno desperacki opór, jak w wpływanie na bieg lawiny, by łagodzić jej dzikość, skończyła się klęską. Po krótkim okresie „reglamentowanej wolności” nastąpił nieograniczony zamordyzm stalinizmu, rozbito społeczne więzi, niszczono jednostki niezależne. W tym krajobrazie klęski, zdaniem autora, cenić powinniśmy nie tylko odwagę desperatów wypowiadających otwartą walkę systemowi komunistycznemu i sowieckiemu okupantowi, ale także tych, którzy odrzucając przemoc heroicznie bronili zasad, potrafili zachować się przyzwoicie.
Recenzujący książkę b. dyrektor Oddziału IPN we Wrocławiu prof. Włodzimierz Suliga pisał: „To ważna książka. Wymowna i o wymownym tytule. Autor rzetelnie opisuje czasy trudne, dramatyczne, ale też niejednoznaczne. Czasy, w których ludzkie losy zależały nie tylko od indywidualnych wyborów, ale przede wszystkim od kaprysów Historii”.
Prof. Mariusz Maszkiewicz z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie wskazywał inny walor książki. „Taka perspektywa pisania o historii – przez pryzmat doświadczeń konkretnych ludzi – nabiera szczególnej wartości i daje niepowtarzalną, unikatową perspektywę”.
Podobnej książki o historii naszego regionu w trudnym okresie stalinizmu jeszcze nie było. Polecić ją można nie tylko miłośnikom historii, ale wszystkim, którzy pragną zrozumieć, jakie doświadczenia kształtowały charakter społeczeństwa częstochowskiego.
red.
Książka do nabycia w Antykwarnii „Niezależna” w Częstochowie przy ul. Kopernika 4.
