Z okazji 200-lecia nowoczesnej Częstochowy, Urząd Miasta zaprasza mieszkańców do udziału w konkursie na graficzną interpretację częstochowskich wyrażeń gwarowych. Każdy uczestnik konkursu może zgłosić maksymalnie 7 prac, po jednej do każdego z wybranych słów: babok, chapcie, dziorga, guguły, lipko, piterek, zrywka.
Celem konkursu jest popularyzacja lokalnego dziedzictwa językowego, budowanie świadomości i tożsamości mieszkańców oraz promocja kreatywności artystycznej.
Konkurs jest otwarty zarówno dla osób pełnoletnich, jak i niepełnoletnich (ci drudzy za zgodą opiekuna). Prace mogą być wykonywane w dowolnej technice graficznej (rysunek, grafika komputerowa, kolaż itp.), ale muszą być zgłoszone w formatach JPG/PNG/PDF, w określonej rozdzielczości i wymiarach minimalnych.
Z chwilą zgłoszenia uczestnik przenosi prawa autorskie majątkowe do pracy na organizatora (z możliwością dalszych opracowań itp.)
Termin zgłoszeń do konkursu upływa 21 listopada 2025 r.
Najlepsze prace zostaną nagrodzone łączną pulą 10 tysięcy zł i zaprezentowane w przestrzeni publicznej Częstochowy.
Obsługę konkursu prowadzi Wydział Informacji i Komunikacji Urzędu Miasta. Komisja konkursowa składa się z osób odpowiedzialnych za sprawy związane z kulturą i promocją miasta i są to: Aleksander Wierny – Naczelnik Wydziału Informacji i Komunikacji; Robert Jasiak – Naczelnik Wydziału Kultury i Sportu; Elżbieta Idczak-Łydżba – Pełnomocnik ds. Estetyki Prezydenta Miasta Częstochowy; Sylwia Bielecka – Kierownik Referatu Promocji Miasta; Paula Wypych – Prezes Częstochowskiej Organizacji Turystycznej.
Szczegóły konkursu na stronie: https://gwara.czestochowa.pl/
Na koniec krótkie przypomnienie… co te słowa znaczą
Babok – zależnie od regionu babok oznacza coś zupełnie innego. W regionie częstochowskim i na Kujawach to straszydło. Demoniczna postać, którą starszy się niegrzeczne dzieci.
Chapcie – słowo to używane jest przede wszystkim w okolicach Częstochowy. To regionalny wariant nazwy obuwia domowego. Na przykład w Warszawie ze zdziwieniem reagują na chapcie, bo u nich są kapcie, a w Wielkopolsce laćki.
W niektórych regionach na pomorzu chapcie to potoczne, żartobliwe określenie na czynności takie jak gryzienie, chwytanie lub jedzenie.
Dziorga – to kolejne słowo, którego znaczenie znane jest prawie wyłącznie w okolicach Częstochowy. Dziorga to nic innego jak kradzież owoców z nieswojego ogródka, działki (szaber).
Guguły –jest to określenie z gwary, używane głównie w ściśle określonych regionach Polski, np. w okolicach Kielc czy Częstochowy. Guguły to inaczej niedojrzałe owoce, takie jak niedojrzałe czereśnie, jabłka czy dzikie gruszki.
Lipko – znane jest prawie wyłącznie w gwarze warszawskiej i częstochowskiej, chociaż w każdej z nich lipko jest czymś innym. Lipko po częstochowsku to nic innego jak judasz, wizjer zamontowany w drzwiach zewnętrznych do mieszkania lub domu. To przyrząd optyczny umożliwiający sprawdzenie, czy ktoś stoi po drugiej stronie drzwi.
Lipko dla warszawiaka to okno, zwłaszcza w określeniu okna na poddaszu.
Natomiast w całej Polsce słowo lipko w łucznictwie rozumiane jest tak samo. To celownik optyczny, który służy do powiększenia i przybliżenia celu, co ułatwia strzelanie.
Piterek – to potoczna, regionalna nazwa używana w okolicach Częstochowy. To po prostu mała portmonetka, portfelik na drobne pieniądze, do przechowywania niewielkiej ilości banknotów, monet i innych małych przedmiotów. W szerszym znaczeniu piterek występuje na śląsku i w regionie warszawskim. To określenie małej, męskiej saszetki na ramię, noszonej przy biodrze i zazwyczaj zamykanej na zamek błyskawiczny. W gwarze kujawskiej nie ma piterka, a jest mały portfel.
Zrywka – słowo to jest używane przede wszystkim na terenie Częstochowy i w okolicach. To potoczna nazwa plastikowego, nieco większego, woreczka spożywczego. Zrywka to jednorazowa, cienka reklamówka wykonana z folii z tworzywa sztucznego. Zrywka dlatego, że dochodzi do oderwania pojedynczej sztuki od kilkudziesięciu innych połączonych ze sobą w specjalnym pakiecie lub rolce.
Słowo to ma jeszcze kilka znaczeń, zależnych od kontekstu. W leśnictwie zrywka to pierwszy etap transportu ściętego drewna z miejsca pozyskania do drogi lub miejsca załadunku. W wędkarstwie zrywka oznacza specjalną żyłkę lub linkę, która jest zrywana, by ściągnąć rybę. W kontekście pojazdów takich jak skutery wodne, quady czy motocykle, zrywka to linka zabezpieczająca, która po odłączeniu od kierowcy zatrzymuje silnik, np. w razie wypadku. Zrywka – zwłaszcza wśród młodych – oznacza tzw. „zerwany film” – stan utraty pamięci, często związany ze spożyciem alkoholu lub innych substancji.
red.
