9 maja 1873 r mieszkańcom Europy niebo zawaliło się na głowę. Nastąpił krach na giełdzie wiedeńskiej. „Tysiące ludzi, którzy się przed niedawnym czasem mienili bogatymi, od razu zubożało, bo papiery stanowiące dawniej bogactwo ich ręku w jednej chwili straciły swą wartość, której też nigdy odzyskać nie zdołają” – opisywał to warszawski tygodnik „Nadwiślanin”. Podobne kryzysy giełdowe zdarzały się wcześniej i później; przypominamy sobie o tym, analizując aktualną sytuację gospodarczą. Dwukrotnie jednak – w 1873 i w 1929 r – załamanie giełdowe doprowadziło do wszechogarniających przemian społecznych, których skutki nie tylko dyktowały historię polityczną XX w, lecz odczuwalne są do dziś. Najdziwniejsze jest to, że mechanizm giełdowego krachu jest prosty jak cep; dlatego wciąż na nowo uczymy się go, odkrywając dawno odkryte prawdy.Enterprajzerzy i grynderzyKapitalizm XIX w. budowali enterprajzerzy – tak z cudzoziemska nazywano w Królestwie Kongresowych przedsiębiorców. Kapitalizm, tu konieczne jest przywrócenie pierwotnego znaczenia słowa, to mechanizm możliwy do powszechnego stosowania w warunkach wolnego rynku. Zebrany kapitał (pieniądze oraz inne zasoby materialne i ludzkie) inwestuje się w wybrane przedsięwzięcie, licząc na dochód umożliwiający zwrot nakładów i czysty zysk będący nagrodą za aktywność. Enterprajzerów w latach 20-30. XIX w. można porównać do hiszpańskich konkwistadorów, podbijających nieznane lądy Ameryk; tak jak oni ryzykowali swoim i pożyczonym majątkiem, wyruszając nieznanym szlakiem nowych technologii, marząc o zdobyciu krainy złota, El-Dorado. Innowacyjność była rzeczywistym narzędziem rozwoju, bo mózgi ludzkie nie krępowały programy pomocowe UE ani tym bardziej teorie wypracowane na Wydziałach Zarządzania. Chodziło po prostu o to, by wyczuć niewyartykułowane potrzeby konsumentów i zaspokoić je możliwie tanio, tak, by podaż pobudziła popyt. Tak, to nie pomyłka: podaż miała pobudzić popyt, a nie odwrotnie. Gdyby kierowano się współczesnym przekonaniem, nikt nie wymyśliłby lokomotywy, bo żadne badanie rynkowe nie wykazałoby popytu na tak trudno wyobrażalną machinę.Enterprajzerstwo to ryzyko; bankructwo było ceną za pomyłkę, płaconą nawet przez najwybitniejszych. Przypomnijmy tu naszego ziomka Piotra Steinkellera, którego genialny pomysł budowy kolei żelaznej z Warszawy do Sosnowca trafił w zły czas, rujnując przemysłowca i tych, którzy zawierzyli w jego umiejętności. Enterprajzer musiał umieć łączyć przeciwstawne cechy; powinien być wiarygodnym hazardzistą. Najpierw musiał zebrać kapitał, przekonać konkretnych ludzi, by powierzyli mu swój majątek, zebrane oszczędności, posiadane nieruchomości, wkład własnej pracy. Zebrawszy pulę, należało podjąć ryzyko, by obstawiając aktywność na rynku, trafić w odpowiednim czasie i miejscu w nierozpoznane potrzeby odbiorców. W kapitalizmie enterprajzerskim odczuwalna była osobista odpowiedzialność. Bo to działało tak: przychodzi do Ciebie facet i tłumaczy, że ma pomysł na samopodgrzewającą się szklankę. Ty zaś przekonany jego sugestywnością, wyjmujesz z „pończochy” uciułane oszczędności i dajesz mu je w nadziei na nagrodę w postaci zysku. Pomyliłeś się – twoja strata; obstawiłeś dobrze – Twój sukces. To działało. Rzeczywiście, zgodnie z teorią Saya, podaż nakręcała popyt, większość inwestycji kończyła się sukcesem, a więc kto ryzykował inwestowanie, zarabiał na spokojną starość i posag dla córek. W ślad za eterprajzerami powstała i rosła klasa społeczna rentierów; tj. ludzi, których dochód pochodził z zainwestowanego kapitału. Rentierstwo we Francji w połowie XIX w. było źródłem dochodów ponad połowy rodzin. Nawet chłop czy robotnik, wiedząc, że musi mieć oszczędności na wypadek choroby czy starości, owe uciułane ubezpieczenie inwestował w różnorodne akcje i obligacje. Niektórzy, jak nasz poeta Juliusz Słowacki, dzięki szczęśliwej ręce do inwestycji, zyskali spory majątek, pozwalający im spełniać się w kulturze. Przezorny rentier trzymał się zasady dywersyfikacji, czyli rozpraszał inwestowany kapitał. Jedna pomyłka rekompensowana była pozostałymi sukcesami. Wzrost liczny rentierów i rozproszenie ich kapitału powodowało zanik osobistych więzi między enterprajzerem a inwestorem-akcjonariuszem. Rolę pośrednika w zbieraniu kapitału przejęły banki inwestycyjne; od słowa „grunder” („fundator”) nazywane „grynderskimi”.Lata 70. XIX w. to już czas „grynderów”. Banki, obiecując wysokie zyski z odsetek, zbierały oszczędności, lokując je w wybranych przedsięwzięciach. Kto ma pieniądze – ma władze, bankierzy decydowali w co inwestować, a więc jakie branże rozwijać. Skończył się czas ryzyka wynalazców; banki tuczyły tylko kury znoszące złote jajka, inny drób szedł na rosół.Być może czytający ten skrócony opis dostrzegą analogię miedzy przeszłością a teraźniejszością. Zobaczą identyczne mechanizmy, które i nas doprowadziły do kryzysu globalnych finansów. Wielki krachKręciło się to jak szalona karuzela. Świat przeżywał okres rozwoju gospodarczego, inwestycje przynosiły dochód przekraczający 20% zainwestowanego kapitału rocznie. Banki grynderskie, prześcigając się w przyciąganiu kapitału, obiecywały odsetki od wkładów nie mniejsze niż 10%. A wszystko to bez strat inflacyjnych, bo szanowane waluty oparte były na kruszcu. Było byczo, więc… dolano jeszcze oliwy do ognia. Po wygranej wojnie Prus z Francją w 1870 r. Bismarck nałożył na pokonanych kontrybucje w wysokości 5 mld franków w złocie (dziś to ok 150 mld dol.). Część pozyskanych pieniędzy puścił na rynek, wykupując tzw. subskrypcję wojenną. Dzięki temu liczba banków grynderskich w Niemczech wzrosła z 30 o kapitale 400 mln marek do 107 dysponujących kapitałem 700 mln marek. Na giełdzie berlińskiej podwoiła się liczba spółek, sięgając liczby 900. W podobnym tempie rozwijał się obrót kapitału w sąsiedniej Austrii, gdzie liczba notowanych na wiedeńskiej giełdzie spółek wzrosła w trzy lata z 154 do 367. Wtedy właśnie padły historyczne słowa : „państwo nie może przeszkadzać głupcom w pozbywaniu się ich pieniędzy”. Ta wypowiedź, przypisywana szefowi Kancelarii Rzeszy Niemieckiej, powinna być mottem wyrytym na frontonie Europejskiego Banku Centralnego.W tle niemieckiej gorączki złota nie słabła spekulacja we Francji. Najwięksi bankierzy Europy bracia Rotszyldowie stworzyli genialny system inżynierii finansowej, umożliwiający państwu francuskiemu spłatę ogromnej kontrybucji bez jednoczesnego zmniejszenia obrotu pieniądza na rynku. Będące gwarantem wymienialności franka zasoby złota zostały wywiezione do Niemiec, siła franka została oparta na skomplikowanych fundamentach obligacji państwowych, akcji przedsiębiorstw, gwarancjach bankowych. Przyspieszenie obrotu finansowego nabrało charakteru globalnego: po wojnie secesyjnej nastąpiło ożywienie gospodarcze Stanów, otwarte zostały rynki Chin i Japonii, rozpoczęła się modernizacja przemysłu rosyjskiego. Się kręciło… 6 maja 1873 r. obsługujący spółki z wiedeńskiej giełdy mały bank z Budapesztu ogłosił, że nie jest w stanie wypłacić obiecanych 12,5% procentów. To pozornie drobne bankructwo małego banku uruchomiło lawinę. Nastał „czarny piątek” 9 maja: rentierzy, panicznie wycofując oszczędności z grynderskich banków, pogrążyli wiedeńska giełdę. Upadłość ogłosiło 20 banków, a policja siłą musiała usuwać z gmachu giełdy zdesperowanych inwestorów. W ciągu kolejnych dni zbankrutowało 55 banków, a krach przeniósł się na giełdę berlińską. Potem był Paryż, Londyn i wrześniowa panika
Skontaktuj się z nami!
Kontakt
Tygodnik Regionalny 7 dni
Al. Wolności 22 lok. 12
42-217 Częstochowa
Redakcja
tel. 34 374 05 02
redakcja@7dni.com.pl
redakcja7dni@interia.pl
Biuro reklamy
tel. 34 374 05 02
kom. 512 044 894
marketing7dni@gmail.com
redakcja7dni@interia.pl
Regulamin i Polityka Prywatności
Redakcja Tygodnika Regionalnego 7 dni Częstochowa zastrzega wszelkie prawa do portalu www.7dni.com.pl. Użytkownicy mogą pobierać i drukować fragmenty zawartości portalu informacyjnego www.7dni.com.pl wyłącznie do użytku osobistego, po zawiadomieniu Redakcji.
Publikowanie, rozpowszechnianie zawartości portalu www.7dni.com.pl lub jej sprzedaż są bez uprzedniej pisemnej zgody redakcji zabronione i stanowią naruszenie ustaw o prawie autorskim, ochronie baz danych i uczciwej konkurencji – będą ścigane przy pomocy wszelkich dostępnych środków prawnych.
1. Oświadczenie RODO
W związku z wejściem w życie RODO (unijne ogólne rozporządzenie o ochronie danych) 25 maja 2018 r., przedstawiamy zapisy naszej Polityki prywatności, dotyczące zasad przetwarzania i ochrony danych osobowych i jesteśmy zobowiązani do poinformowania Państwa o tym fakcie.
Dane osobowe
1. Wszelkie dane osobowe powierzone firmie NEWS PRESS RENATA KLUCZNA (wydawcy Tygodnika Regionalnego 7 dni Częstochowa) przez Użytkowników i/lub Klientów są przetwarzane przez Administratora Danych Osobowych, którym jest firma NEWS PRESS RENATA KLUCZNA, AL. WOLNOŚCI 22 LOK. 12, 42-200 CZĘSTOCHOWA, NIP: 9491638514, REGON: 240720493 zwanej dalej NEWS PRESS.
2. NEWS PRESS zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (w skrócie „RODO”), w pełni uznaje i szanuje prawo Użytkowników i Klientów do prywatności i ochrony danych osobowych.
3. NEWS PRESS nie sprzedaje, nie udostępnia i nie użycza osobom trzecim danych osobowych Użytkowników i Klientów oraz zobowiązuje się nie odwołać tej reguły kiedykolwiek w przyszłości.
4. Państwa dane osobowe (imię, nazwisko, dane adresowe, telefon, e-mail, IP oraz (opcjonalnie): nazwa firmy i NIP, będą przetwarzane przez NEWS PRESS wyłącznie w poniższych celach:
• wysyłki materiałów prasowych, wizerunkowych (PR) oraz informacyjnych i ofertowych,
• wysyłki zaproszeń / informacji na temat organizowanych wydarzeń.
5. Podanie danych osobowych jest dobrowolne, jednak jest niezbędne do przesyłania powyższych informacji.
6. Z zastrzeżeniem ograniczeń wynikających z RODO i innych przepisów prawa, posiadają Państwo prawo dostępu do treści Swoich danych osobowych oraz prawo ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, prawo do przenoszenia danych osobowych, prawo wniesienia sprzeciwu, prawo do cofnięcia zgody a także prawo wniesienia skargi do organu nadzoru, gdy uznają Państwo, że przetwarzanie Państwa danych osobowych narusza przepisy RODO.
7. Kontakt z osobą nadzorującą przetwarzanie danych osobowych w NEWS PRESS jest możliwy drogą elektroniczną pod adresem e-mail: redakcja7dni@interia.pl.
8. Państwa dane osobowe będą przechowywane jedynie przez okres realizowania przez NEWS PRESS zadań wypływających z wpisu do CEiDG. Wraz z zaprzestaniem działań firmy NEWS PRESS nie zostaną przekazane żadnym innym podmiotom ani osobom prywatnym
2. Cookies (Ciasteczka)
1. Strona www.7dni.com.pl wykorzystuje technologię cookies, tj. informacji zapisywanych przez serwer na komputerze użytkownika, które serwer ten może odczytać przy każdorazowym połączeniu się z tego komputera.
2. Nasze „ciasteczka” nie zawierają żadnych danych osobowych.
3. Warunkiem działania cookies jest ich akceptacja przez przeglądarkę i nie usuwanie ich z dysku. Więcej informacji na temat cookies dostarczają instrukcje poszczególnych przeglądarek.
Zakres wykorzystywania plików cookies możesz określić w ustawieniach Swojej przeglądarki. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu, oraz w naszej polityce prywatności. Bez wprowadzenia zmian ustawień, informacje w plikach cookies mogą być zapisywane w pamięci Twojego urządzenia.
3. Statystyki
Do analizy statystyk www używamy narzędzi udostępnionych przez Google.
4. Partnerzy
NEWS PRESS nie odpowiada za politykę prywatności innych stron internetowych, zarówno tych dostępnych dzięki linkom umieszczonym na naszych stronach, jak i tych, które umieszczają linki kierujące do nas.
5. Wtyczki społecznościowe
Przy niektórych treściach na stronie www.7dni.com.pl stosowane są tzw. wtyczki społecznościowe do mediów społecznościowych takich jak Facebook czy YouTube. Za pomocą tych funkcji możesz podzielić się poszczególnymi treściami ze znajomym z danych portali społecznościowych lub je polecić.
Przy korzystaniu z tych wtyczek społecznościowych, jak np. przycisk Facebook „Lubię to”, mogą zostać pobrane dane osobowe przez te portale społecznościowe.
6. Obowiązkowa informacja RODO
Szanowny użytkowniku! Wypełniając obowiązek informacyjny pragniemy przypomnieć podstawowe informacje z zakresu przetwarzania danych dostarczanych przez Ciebie podczas korzystania ze strony www.7dni.com.pl.
Korzystając z tej witryny, zgadzasz się w całości z Regulaminem oraz Polityką prywatności serwisu. Ponadto udzielasz nam zgody na przetwarzanie Twoich danych osobowych pozostawionych w czasie korzystania z serwisu oraz innych parametrów zapisywanych w plikach cookies przechowywanych na tym urządzeniu pozostawianych w czasie korzystania z niniejszego portalu przez firmę NEWS PRESS.
7. Zmiany Polityki Prywatności
Drogi Użytkowniku, Droga Użytkowniczko, stale pracujemy nad naszą ofertą i staramy się ulepszać oferowane usługi. To oznacza, że zarówno wykorzystywana przez nas technologia, standardy oraz wymagania będą się zmieniały. Oznacza to również, że ten dokument będzie aktualizowany. Zachęcamy Cię więc do okresowego przeglądania naszej Polityki Prywatności i Regulaminu. Pozdrawiamy i witamy w serwisie www.7dni.com.pl
NEWS PRESS RENATA KLUCZNA wydawca Tygodnika Regionalnego 7 dni Częstochowa
oraz właściciel serwisu www.7dni.com.pl
© 2026 News Press Renata Kluczna. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Skontaktuj się z nami!
Kontakt
Tygodnik Regionalny 7 dni
Al. Wolności 22 lok. 12
42-217 Częstochowa
Redakcja
tel. 34 374 05 02
redakcja@7dni.com.pl
redakcja7dni@interia.pl
Biuro reklamy
tel. 34 374 05 02
kom. 512 044 894
marketing7dni@gmail.com
redakcja7dni@interia.pl
Regulamin i Polityka Prywatności
Redakcja Tygodnika Regionalnego 7 dni Częstochowa zastrzega wszelkie prawa do portalu www.7dni.com.pl. Użytkownicy mogą pobierać i drukować fragmenty zawartości portalu informacyjnego www.7dni.com.pl wyłącznie do użytku osobistego, po zawiadomieniu Redakcji.
Publikowanie, rozpowszechnianie zawartości portalu www.7dni.com.pl lub jej sprzedaż są bez uprzedniej pisemnej zgody redakcji zabronione i stanowią naruszenie ustaw o prawie autorskim, ochronie baz danych i uczciwej konkurencji – będą ścigane przy pomocy wszelkich dostępnych środków prawnych.
1. Oświadczenie RODO
W związku z wejściem w życie RODO (unijne ogólne rozporządzenie o ochronie danych) 25 maja 2018 r., przedstawiamy zapisy naszej Polityki prywatności, dotyczące zasad przetwarzania i ochrony danych osobowych i jesteśmy zobowiązani do poinformowania Państwa o tym fakcie.
Dane osobowe
1. Wszelkie dane osobowe powierzone firmie NEWS PRESS RENATA KLUCZNA (wydawcy Tygodnika Regionalnego 7 dni Częstochowa) przez Użytkowników i/lub Klientów są przetwarzane przez Administratora Danych Osobowych, którym jest firma NEWS PRESS RENATA KLUCZNA, AL. WOLNOŚCI 22 LOK. 12, 42-200 CZĘSTOCHOWA, NIP: 9491638514, REGON: 240720493 zwanej dalej NEWS PRESS.
2. NEWS PRESS zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (w skrócie „RODO”), w pełni uznaje i szanuje prawo Użytkowników i Klientów do prywatności i ochrony danych osobowych.
3. NEWS PRESS nie sprzedaje, nie udostępnia i nie użycza osobom trzecim danych osobowych Użytkowników i Klientów oraz zobowiązuje się nie odwołać tej reguły kiedykolwiek w przyszłości.
4. Państwa dane osobowe (imię, nazwisko, dane adresowe, telefon, e-mail, IP oraz (opcjonalnie): nazwa firmy i NIP, będą przetwarzane przez NEWS PRESS wyłącznie w poniższych celach:
• wysyłki materiałów prasowych, wizerunkowych (PR) oraz informacyjnych i ofertowych,
• wysyłki zaproszeń / informacji na temat organizowanych wydarzeń.
5. Podanie danych osobowych jest dobrowolne, jednak jest niezbędne do przesyłania powyższych informacji.
6. Z zastrzeżeniem ograniczeń wynikających z RODO i innych przepisów prawa, posiadają Państwo prawo dostępu do treści Swoich danych osobowych oraz prawo ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, prawo do przenoszenia danych osobowych, prawo wniesienia sprzeciwu, prawo do cofnięcia zgody a także prawo wniesienia skargi do organu nadzoru, gdy uznają Państwo, że przetwarzanie Państwa danych osobowych narusza przepisy RODO.
7. Kontakt z osobą nadzorującą przetwarzanie danych osobowych w NEWS PRESS jest możliwy drogą elektroniczną pod adresem e-mail: redakcja7dni@interia.pl.
8. Państwa dane osobowe będą przechowywane jedynie przez okres realizowania przez NEWS PRESS zadań wypływających z wpisu do CEiDG. Wraz z zaprzestaniem działań firmy NEWS PRESS nie zostaną przekazane żadnym innym podmiotom ani osobom prywatnym
2. Cookies (Ciasteczka)
1. Strona www.7dni.com.pl wykorzystuje technologię cookies, tj. informacji zapisywanych przez serwer na komputerze użytkownika, które serwer ten może odczytać przy każdorazowym połączeniu się z tego komputera.
2. Nasze „ciasteczka” nie zawierają żadnych danych osobowych.
3. Warunkiem działania cookies jest ich akceptacja przez przeglądarkę i nie usuwanie ich z dysku. Więcej informacji na temat cookies dostarczają instrukcje poszczególnych przeglądarek.
Zakres wykorzystywania plików cookies możesz określić w ustawieniach Swojej przeglądarki. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu, oraz w naszej polityce prywatności. Bez wprowadzenia zmian ustawień, informacje w plikach cookies mogą być zapisywane w pamięci Twojego urządzenia.
3. Statystyki
Do analizy statystyk www używamy narzędzi udostępnionych przez Google.
4. Partnerzy
NEWS PRESS nie odpowiada za politykę prywatności innych stron internetowych, zarówno tych dostępnych dzięki linkom umieszczonym na naszych stronach, jak i tych, które umieszczają linki kierujące do nas.
5. Wtyczki społecznościowe
Przy niektórych treściach na stronie www.7dni.com.pl stosowane są tzw. wtyczki społecznościowe do mediów społecznościowych takich jak Facebook czy YouTube. Za pomocą tych funkcji możesz podzielić się poszczególnymi treściami ze znajomym z danych portali społecznościowych lub je polecić.
Przy korzystaniu z tych wtyczek społecznościowych, jak np. przycisk Facebook „Lubię to”, mogą zostać pobrane dane osobowe przez te portale społecznościowe.
6. Obowiązkowa informacja RODO
Szanowny użytkowniku! Wypełniając obowiązek informacyjny pragniemy przypomnieć podstawowe informacje z zakresu przetwarzania danych dostarczanych przez Ciebie podczas korzystania ze strony www.7dni.com.pl.
Korzystając z tej witryny, zgadzasz się w całości z Regulaminem oraz Polityką prywatności serwisu. Ponadto udzielasz nam zgody na przetwarzanie Twoich danych osobowych pozostawionych w czasie korzystania z serwisu oraz innych parametrów zapisywanych w plikach cookies przechowywanych na tym urządzeniu pozostawianych w czasie korzystania z niniejszego portalu przez firmę NEWS PRESS.
7. Zmiany Polityki Prywatności
Drogi Użytkowniku, Droga Użytkowniczko, stale pracujemy nad naszą ofertą i staramy się ulepszać oferowane usługi. To oznacza, że zarówno wykorzystywana przez nas technologia, standardy oraz wymagania będą się zmieniały. Oznacza to również, że ten dokument będzie aktualizowany. Zachęcamy Cię więc do okresowego przeglądania naszej Polityki Prywatności i Regulaminu. Pozdrawiamy i witamy w serwisie www.7dni.com.pl
NEWS PRESS RENATA KLUCZNA wydawca Tygodnika Regionalnego 7 dni Częstochowa
oraz właściciel serwisu www.7dni.com.pl
© 2026 News Press Renata Kluczna. Wszelkie prawa zastrzeżone.


