„Będziemy protestować przeciwko rozbudowie wysypiska śmieci w Sobuczynie”

– Trzeba jasno powiedzieć: to mieszkańcy byli tu pierwsi, a nie wysypisko śmieci. Co więcej, zgodnie z pierwotnymi założeniami, wysypisko miało służyć wyłącznie miastu Częstochowa i gminie Blachownia – i nikomu więcej. Nie miało to być składowisko dla całej Polski, a tym bardziej dla całej Europy. 7 tysięcy mieszkańców mierzy się nie tylko z nieustannym ruchem ciężarówek i hałasem, ale przede wszystkim z potwornym odorem, który w okresie letnim jest nie do wytrzymania. Smród uniemożliwia normalne funkcjonowanie – nie można otworzyć okna, wyjść do ogrodu, spędzić czasu na świeżym powietrzu. To nie jest życie. Potwierdzam, istnieje realna możliwość protestów mieszkańców, bo CzPK planuje budowę trzeciej pryzmy na terenie istniejącego wysypiska. A to my tracimy zdrowie, spokój, poczucie bezpieczeństwa i godność. I nie zamierzamy milczeć – w imieniu społeczności wsi Sobuczyna mówi jeden z mieszkańców.

– Coraz częściej słychać o niepokojach społecznych, inicjowanych przez mieszkańców
sąsiadujących z wysypiskiem w Sobuczynie. Co jest powodem i dlaczego teraz?
– Wysypisko w Sobuczynie funkcjonuje już od 40 lat. Mamy dość. Kolejne pokolenia mieszkańców tej okolicy nie są w stanie dłużej znosić tej sytuacji. Ilość ciężarówek wjeżdżających tu każdego dnia jest ogromna. Śmieci przywożone są nie tylko z całej Polski, ale – jak śmiemy twierdzić – również z zagranicy. Odpady są tu przeładowywane, w tym także te transportowane ze statków, co budzi uzasadnione podejrzenia co do ich pochodzenia i zawartości. Tak naprawdę nikt nie ma pewności, skąd dokładnie te śmieci pochodzą i co się w nich znajduje.
Co więcej, w ostatnim czasie mieszkańcy zaczęli obserwować niepokojące zjawisko – ciężarówki oznaczone jako „odpady” czekają w różnych miejscach na obrzeżach gminy Poczesna, aż otrzymają sygnał, że mogą wjechać na składowisko. Dlaczego tak się dzieje? Bo gdyby wszystkie wjeżdżały od razu, zrobiłaby się gigantyczna kolejka i wszyscy widzieliby, ile śmieciarek dziennie przyjeżdża. Te pojazdy są więc celowo rozpraszane, kierowane do zatoczek i bocznych dróg – byleby nikt nie zauważył prawdziwej skali tej działalności.
Jest też inny, bardzo bolesny aspekt tej sprawy. W przeszłości część mieszkańców została wysiedlona, ponieważ utworzono tu tzw. strefę ochronną wokół składowiska. Ludzie musieli oddać swoje pola i łąki – ziemię, która często była w rodzinach od pokoleń. Wszyscy przy głównej drodze mieli swoje działki, gospodarstwa, przestrzeń do życia. Proszę sobie wyobrazić, jak piękne tereny mogłyby tu dziś powstać. Zabrano je pod przymusem, a teraz…
W 2003 roku strefę ochronną zniesiono. I nagle – bez refleksji, bez rekompensaty – można tam znów kupować działki i się budować. Tak jakby nic się nie stało. To absurd.
Trzeba jasno powiedzieć: to mieszkańcy byli tu pierwsi, a nie wysypisko. Co więcej, zgodnie z pierwotnymi założeniami, wysypisko miało służyć wyłącznie miastu Częstochowa i gminie Blachownia – i nikomu więcej. Takie były początkowe ustalenia. Nie miało to być składowisko dla całej Polski, a tym bardziej dla całej Europy.
Dziś ten problem dotyczy bezpośrednio około 7 tysięcy mieszkańców. Mierzymy się nie tylko z nieustannym ruchem ciężarówek i hałasem, ale przede wszystkim z potwornym odorem, który w okresie letnim jest nie do wytrzymania. Smród uniemożliwia normalne funkcjonowanie – nie można otworzyć okna, wyjść do ogrodu, spędzić czasu na świeżym powietrzu. To nie jest życie.
Warto przypomnieć, że składowisko odpadów to najprostszy, najtańszy i najbardziej prymitywny sposób zagospodarowania odpadów. I to właśnie z taką formą mamy do czynienia w Młynku–Sobuczynie.
Z dostępnych badań prowadzonych w kraju wynika jasno, że ze składowisk odpadów uwalniane są toksyczne i niebezpieczne substancje m.in. trwałe związki organiczne, metale ciężkie, szkodliwy biogaz i bioaerozole, bakterie oraz wirusy. I w takich warunkach CzPK planuje budowę kolejnej kwatery składowiska. To wszystko sprawia, że tracimy zdrowie, spokój, poczucie bezpieczeństwa i godność. I nie zamierzamy milczeć.

– Czy szykują się protesty mieszkańców gminy Poczesna, mieszkających w pobliżu wysypiska w Sobuczynie?
– Tak, zdecydowanie istnieje realna możliwość protestów mieszkańców. Częstochowskie Przedsiębiorstwo Komunalne (CzPK) planuje budowę trzeciej pryzmy na terenie istniejącego wysypiska w Sobuczynie. CzPK posiada prawo własności do działki, na której ma powstać inwestycja. Teoretycznie, jeśli starostwo wydałoby zgodę na przeprowadzenie badań geologicznych, spółka mogłaby następnie wystąpić do gminy o wydanie decyzji środowiskowej, a w konsekwencji uzyskać pozwolenie na budowę.
Jednakże cały ten obszar ma charakter historyczny i kopalniany, choć ta informacja dotąd nie przebiła się do świadomości społecznej. Znajdują się tam pozostałości po dawnych kopalniach rud żelaza – zalane szyby, korytarze i podszybia. Mimo to, właśnie na takim niestabilnym gruncie zlokalizowano wysypisko. To działanie, z punktu widzenia ochrony dziedzictwa kulturowego i środowiska, było i pozostaje wysoce kontrowersyjne. A mimo to – nic z tym nie zrobiono.
Co istotne, zgodnie z obowiązującym stanem prawnym – a konkretnie z art. 1 ustawy o budowie wysypisk – zabrania się lokalizacji składowisk odpadów na terenach pokopalnianych. Dlaczego taki zapis pojawił się w ustawie? Odpowiedź jest prosta: ustawodawca zdał sobie sprawę, jak niebezpieczne i szkodliwe dla środowiska oraz zdrowia ludzi jest budowanie wysypisk na niestabilnych terenach poprzemysłowych.
Na takich terenach istnieje ryzyko osiadania gruntu, zapadlisk, pęknięć powierzchniowych, które mogą prowadzić do migracji zanieczyszczeń z odpadów, tworzyć dodatkowe drogi dla odcieków, które mogą przeniknąć do wód gruntowych, studni, rzek i okolicznych cieków wodnych, powodować skażenie gleby, uniemożliwiając rolnictwo lub rekultywację, zaburzyć lokalny ekosystem – prowadząc do śmierci roślin i zwierząt w strefie skażenia.
Dodatkowym zagrożeniem jest emisja niebezpiecznych gazów, takich jak metan, siarkowodór czy inne lotne związki organiczne (LZO) – toksycznych, wybuchowych i uciążliwych zapachowo. A kiedy ostatnio były prowadzone badania geologiczne i środowiskowe? NIE BYŁY! Wciąż bazuje się na analizach sprzed lat, choć niestabilność terenu stale się pogłębia i prowadzi do nieodwracalnych zmian.
Owszem, przepis zakazujący budowy wysypisk na terenach pokopalnianych jest stosunkowo nowy i nie obowiązywał, gdy wysypisko było zakładane. Ale teraz mówimy o nowej inwestycji – trzeciej pryzmie – która ma być zlokalizowana już wbrew obowiązującym przepisom. Nawet jeśli przepisy nie obejmują z mocą wstecz starego wysypiska, to zdrowy rozsądek podpowiada, że jest to najgorszy możliwy teren, jaki można było wybrać pod składowanie odpadów.
W ostatnim czasie dotarły do nas także nowe, niepokojące informacje. Oprócz znanych szybów kopalnianych, na tym terenie znajdują się również szybiki pochodzące prawdopodobnie z XVI wieku. Zostały one zidentyfikowane w ewidencji zabytków – nie są co prawda wpisane do rejestru, ale mimo to podlegają ochronie. Otrzymaliśmy potwierdzenie od Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, że na tym terenie znajduje się stanowisko archeologiczne, które zgodnie z przepisami absolutnie podlega ochronie konserwatorskiej.
Co więcej, podejrzewamy, że część tych stanowisk mogła już zostać naruszona lub zniszczona w trakcie wcześniejszych prac.
Wszystko to razem sprawia, że istnieją poważne podstawy do społecznego niepokoju. Dlatego protesty mieszkańców gminy Poczesna są bardzo możliwe i w pełni uzasadnione.

***

Mieszkańcy wsi Sobuczyna oczekują, że władze gminy Poczesna, na której to terytorium zlokalizowane jest wysypisko, nie dopuszczą do rozbudowy składowiska. Społeczność lokalna usłyszała już sporo deklaracji, ale temat wciąż podgrzewa emocje, bo nie został zakończony po myśli mieszkańców.
Nasza redakcja pyta więc urzędników z gminy Poczesna, w jaki sposób zamierzają rozważać narastający problem.

– Prosimy o szczegółowe informacje dotyczące stanowiska gminy Poczesna w sprawie rozbudowy wysypiska śmieci na Sobuczynie o kolejną, trzecią kwaterę.
– W dniu 02.12.2024 roku do tutejszego Urzędu Gminy wpłynęło pismo ze Starostwa Powiatowego w Częstochowie złożone przez pełnomocnika firmy SOBREKO Sp. z o.o. w sprawie wniosku o zatwierdzenie robót geologicznych w celu określenia warunków geologiczno-inżynierskich w związku z projektowaną budową nowej kwatery składowiska odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne w miejscowości Sobuczyna. Przedmiotowy projekt robót geologicznych został zaopiniowany negatywnie.
W dniu 28.03.2025 roku do tutejszego Urzędu Gminy wpłynęło również pismo z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego w sprawie wydania opinii projektu robót geologicznych dla rozpoznania warunków hydrogeologicznych w związku z projektowaną budową nowej kwatery składowiska odpadów innych niż bezpieczne i obojętne w miejscowości Sobuczyna. Przedmiotowy projekt również został zaopiniowany negatywnie.

– W sprawie pojawił się wątek, zapisanych w ewidencjach zabytków szybików. Czy w związku z tym – zdaniem gminy – na tym terenie może powstać kolejna kwatera z odpadami?
– Nadmieniam, że podczas prowadzonego postępowania firma SOBREKO Sp. z o.o. nie uwzględniła kluczowych kwestii związanych z terenem, na którym mają być prowadzone prace. Teren przeznaczony pod inwestycje obejmuje około 10 szybów i bezpośrednio sąsiaduje ze strefa ochrony krajobrazu przemysłowego pól szybowych-K2. Należy zauważyć, że pola szybowe były związane z wydobyciem rud żelaza metoda szybikową dla potrzeb kuźnic funkcjonujących od początku XVI w Nieradzie, Łaźcu i późniejszych w Poczesnej i Własnej, Barglach i Dźbowie. Teren przeznaczony po prace obejmuje stanowisko archeologiczne AZP88-48/13 wpisane do wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz do gminnej ewidencji zabytków. Niedopuszczalnym jest prowadzenia badań geologicznych, a w dalszej konsekwencji prowadzenie prac związanych z budową nowej kwatery w miejscu wpisanym do ewidencji zabytków.

– Z naszych informacji wynika, że plany realizacji kolejnej inwestycji przez spółki CzPK i Sobreko nie są akceptowane przez społeczność lokalną gminy. Jakie jest stanowisko władz gminy Poczesna?
– Wójt Gminy Poczesna zajął stanowisko w przedmiotowej sprawie wystosowując pismo do Prezydenta Miasta Częstochowy, w którym wniósł o wycofanie wniosków dotyczących realizacji przedsięwzięć planowanych na terenie składowiska w tym zatwierdzenie a projektu robót geologicznych w celu określenia warunków geologiczno-inżynierskich w związku z budową nowej kwatery składowiska odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne w miejscowości Sobuczyna, wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na modernizacji oraz rozbudowie istniejących linii technologicznych na terenie Częstochowskiego Przedsiębiorstwa Komunalnego Sp. z o.o. w Sobuczynie, wydanie opinii i uzgodnień projektu budowy parkingu na terenie Częstochowskiego Przedsiębiorstwa Komunalnego Sp. z o.o. w Sobuczynie.
Stanowisko Wójta Gminy Poczesna zostało poparte podpisami mieszkańców Gminy Poczesna, dla których uciążliwości wysypiska odpadów oraz perspektywa jego rozbudowy nie są do zaakceptowania.

***

Mieszkańcy – a niemała to grupa wyborców – znaleźli sprzymierzeńców we władzach gminy Poczesna. Zupełnie inaczej sprawy się mają ze spółką miasta Częstochowy CzPK – tu rządzi twardy biznes.
Nasza redakcja zapytała spółkę o jej stanowisko w sprawie.

– Z naszych informacji wynika, że spółka Sobreko [jej właścicielem jest CzPK, które posiada 100% udziałów] planuje inwestycję na kolejnej trzeciej kwaterze wysypiska śmieci. Prosimy o szczegóły dotyczące tej kwatery (wielkość, dostęp do dróg, bliskość do domostw etc.).
– Sobreko Sp. z o.o., spółka aktualnie prowadząca eksploatację kwatery składowej nr II składowiska odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne w Sobuczynie, podjęła działania wstępne, wynikające z obowiązujących przepisów prawa, mające na celu ustalenie warunków hydrogeologicznych terenu pod planowaną budowę kwatery składowej nr III. Aktualnie oczekuje się na wydanie decyzji pozwalającej na wykonanie badań hydrogeologicznych, które to badania mają na celu określenie warunków geologicznych terenu inwestycyjnego posiadanego przez Częstochowskie Przedsiębiorstwo Komunalne Sp. z o.o. przeznaczonego pod działalność związaną z przetwarzaniem (w tym składowaniem) odpadów. Takie przeznaczenie planowanych do badania terenów wynika z zapisów obowiązującego Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego dla Gminy Poczesna. Powierzchnia działek planowanych do przebadania to obszar około 10 ha. Nie planuje się zmian w układzie komunikacyjnym (dojazd do kwatery) w stosunku do aktualnie istniejącego. Teren przewidziany pod kwaterę składową nr III położony jest w południowo-zachodnim narożniku terenów inwestycyjnych CzPK Sp. z o.o., gdzie najbliżej położona zabudowa mieszkalna znajduje się w miejscowościach Mazury i Młynek. Na tym kierunku wszystkie nieruchomości zabudowane znajdujące się w odległości mniejszej niż 500 m zostały wykupione przez Miasto Częstochowa jeszcze w latach 90-tych ubiegłego stulecia.

– Jakie przepisy umożliwiają spółkom Sobreko i CzPK rozbudowę wysypiska śmieci w Sobuczynie o kolejną, trzecią kwaterę?
– Spółka CzPK jako właściciel terenu jak i Spółka Sobreko realizująca budowy jak i eksploatację kwater składowych informują, że rozbudowa składowiska w Sobuczynie jest zasadna. Przepisy unijne dopuszczają aktualnie do składowania 30% wytwarzanych odpadów komunalnych, co wynika z faktu, iż nie wszystkie wytwarzane odpady nadają się do przetworzenia lub dalszego odzysku i właśnie dla takich odpadów jedynym kierunkiem dalszego zagospodarowania jest składowanie. Zamierzenie inwestycyjne polegające na wybudowaniu nowej kwatery składowej przede wszystkim ma na celu zabezpieczenie potrzeb miasta Częstochowy i województwa śląskiego w zakresie gospodarki odpadami. Taki kierunek inwestycyjny wynika zarówno z zapisów obowiązującego Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego dla Gminy Poczesna jak i zapisów obowiązującego Śląskiego Wojewódzkiego Planu Gospodarki Odpadami.

– W sprawie pojawił się wątek zapisanych w ewidencjach zabytków szybików. Czy zdaniem CzPK na tym terenie może powstać kolejna kwatera z odpadami?
– Na terenach inwestycyjnych CzPK Sp. o.o. może powstać kolejna kwatera składowa, wcześniej jednak muszą zostać potwierdzone badaniami warunki hydrogeologiczne podłoża. Planuje się, że badania a później inwestycja prowadzone będą pod nadzorem archeologicznym. Pola szybowe w na terenie Gminy Poczesna powstały w ubiegłych stuleciach, działalność w zakresie kopalnictwa rud żelaza na tym terenie zakończono w latach sześćdziesiątych ubiegłego stulecia. Natomiast teren inwestycyjny pod gospodarkę odpadami na terenach wsi Sobuczyna Młynek, o powierzchni 128 ha, został przebadany a następnie urządzony w latach 80- tych ubiegłego stulecia przez służby wojewody częstochowskiego. Stanowisko archeologiczne Mazury nr 2: AZP 88-48/13 zostało zinwentaryzowane dopiero w 2001 roku i wpisane zostało do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków, nie mniej inwentaryzacja ta uwzględnia już częściowe zniszczenie pól szybowych terenem inwestycyjnym składowiska odpadów w Młynku-Sobuczynie, stąd uchwalony w 2015 roku Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Poczesna, uzgadniany przecież z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków, wyłączył tereny inwestycyjne CzPK Sp. z o.o., oznaczone w Planie symbolem NO, z ochrony prawnej.

– Plany realizacji kolejnej inwestycji na terenie wysypiska w Sobuczynie nie jest akceptowany przez mieszkańców. W jaki sposób CzPK zamierza rozwiązać problem protestów społeczności lokalnej?
– Inwestycje w gospodarkę odpadami zawsze spotykają się z oporem lokalnej społeczności. Sobreko Sp. z o.o. prowadzi eksploatację składowiska odpadów w sposób profesjonalny oraz rzetelny zgodnie z najlepszą wiedzą i dostępną technologią. Wszystko po to, aby oddziaływanie składowiska odpadów na środowisko było możliwie jak najmniejsze, a niewątpliwie tak jest. Teren inwestycyjny na potrzeby gospodarki odpadami dla miasta Częstochowy został wybrany, przebadany oraz urządzony w latach 80-tych ubiegłego stulecia przez służby wojewody częstochowskiego. Następnie inwestycja ta przekazana została gminie Częstochowa, która zobowiązana została do wykupu wszystkich nieruchomości zabudowanych i niezabudowanych w promieniu 500 m od docelowych granic wydzielonego 128 ha terenu inwestycyjnego. Wykupy prowadzone były przez okres ponad 10-ciu lat i wykupione zostały wszystkie nieruchomości oraz tereny posiadające uregulowany stan prawny. Mieszkańcy otrzymywali godziwe zapłaty za swoje nieruchomości i wyprowadzali się z tego terenu. Władze Gminy Poczesna żądały natychmiastowego wyburzenia tych nieruchomości obawiając się sytuacji nielegalnego zasiedlania i patologicznych zachowań oraz wynikających z tego tytułu zagrożeń dla pozostałej społeczności. W ten sposób wokół terenów inwestycyjnych powstał kilkuset hektarowy teren niezamieszkały, w dużej części zalesiony, stanowiący bufor chroniący mieszkańców przed ewentualnym negatywnym oddziaływaniem instalacji. Takie zaangażowanie finansowe oraz organizacyjne miasta Częstochowy doprowadziło do stworzenia warunków terenowych dla urządzenia bezpiecznej dla środowiska i mieszkańców instalacji do przetwarzania odpadów z wieloletnią perspektywą do dalszego rozwoju. Aktualnie wykorzystane jest dopiero 40% terenu inwestycyjnego. Wynika to przede wszystkim z nowego podejścia do gospodarowania odpadami komunalnymi, które muszą być poddawane w pierwszej kolejności odzyskowi oraz przetwarzaniu. Zasady 3R (reduce, reuse, recycling) oraz GOZ (gospodarka obiegu zamkniętego) powodują, że stopniowo ograniczana jest ilość wytwarzanych odpadów, a te które trafiają na kwatery do składowania pozbawione są frakcji organicznych, co dodatkowo znacząco ogranicza uciążliwość odorową. Tym samym perspektywa nieuciążliwego wykorzystywania zabezpieczonego areału terenów inwestycyjnych wydłuża się znacząco i stanowi istotną wartość dodaną, którą należy dostrzegać z poziomu bezpieczeństwa gospodarowania odpadami komunalnymi nie tylko w ujęciu subregionu, ale i całego województwa śląskiego.

Do tematu powrócimy.

Renata R. Kluczna