W skrzyniach lęgowych Cemex wykluły się pisklęta pustułek! Małe sokoły wykluły się na wieży wymienników ciepła, czyli wysokiej na prawie sto metrów instalacji przemysłowej zlokalizowanej w cementowni w Rudnikach. Pierwsze chwile życia ptaków Internauci mogą obserwować na żywo.
Dla postronnego obserwatora cementownia kojarzy się z surowym, industrialnym krajobrazem – maszynami, silosami i skomplikowaną infrastrukturą. Okazuje się jednak, że dla niektórych ptaków wysokie konstrukcje przemysłowe stanowią alternatywę dla naturalnych miejsc lęgowych. W Cementowni Rudniki wykorzystano potencjał budynków technicznych – wieży wymienników ciepła, silosów cementu oraz silosów homogenizacji i utworzono tam miejsca gniazdowania dla pustułek, tym samym wspierając ich czynną ochronę. W efekcie prowadzonych działań, w zakładzie Cemex już kolejny raz pojawiło się nowe pokolenie sokołów. Obecnie na terenie Cementowni znajduje się 8 skrzyń lęgowych, jedna z nich wyposażona jest w kamerę, z której streaming na żywo udostępniany jest na stronie internetowej Cemex oraz na kanale firmy na YouTube, gdzie można obserwować przebieg lęgu rodziny Kruszywowskich.
Dlaczego pustułki wymagają ochrony?
Pustułki, mimo iż są najpowszechniej występującymi sokołami w Polsce, podlegają ścisłej ochronie gatunkowej i wymagają ochrony czynnej. Kluczowym działaniem wspierającym te ptaki jest tworzenie miejsc lęgowych poprzez umieszczanie na wysokościach specjalnych skrzyń. Pustułki nie budują bowiem własnych gniazd, a na miejsca lęgu wykorzystują jedynie gotowe konstrukcje. Na terenach wiejskich zajmują zazwyczaj stare gniazda ptaków krukowatych, a z kolei na obszarach miejskich wykorzystują zakamarki wysokich budynków np. wież kościelnych czy kominów fabrycznych. Lęgi zdarzają się nawet w balkonowych donicach. Z roku na rok zmniejsza się jednak liczba potencjalnych miejsc gniazdowania dla pustułek, dlatego montowanie skrzyń lęgowych jest ważnym elementem ochrony tego gatunku. Konstrukcje te nie tylko zapewniają bezpieczne warunki do złożenia i inkubacji jaj dorosłym osobnikom, ale również chronią pisklęta przed wypadnięciem z gniazda.
Współpraca naukowa
Projekt prowadzony przez Cemex to również kooperacja ze środowiskiem naukowym. Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego objął inicjatywę nadzorem merytorycznym i wspiera firmę w prowadzonych działaniach. Corocznie w Cementowni Rudniki przeprowadzane jest obrączkowanie piskląt, a od młodych pustułek pobierany jest materiał genetyczny do badań płci. Istotnym elementem inicjatywy jest również monitoring miejsc gniazdowania.
– Współpracuję z firmą Cemex przy projekcie ochrony pustułek od 2022 r. – mówi dr Bartosz Janic z Katedry Ekologii i Zoologii Kręgowców Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. – Prowadzony monitoring obejmuje systematyczne obserwacje lęgów oraz ocenę sukcesu rozrodczego tych ptaków. Na podstawie zgromadzonych danych można przyjąć, że w tym okresie na terenie Cementowni Rudniki, pustułki odchowały blisko 90 piskląt, z czego ponad połowa otrzymała indywidualne identyfikatory w postaci obrączek ornitologicznych – dodaje.
Monitoring miejsc gniazdowania dostarcza jednak nie tylko informacji o sukcesie rozrodczym. Umożliwia również analizę częstości karmienia oraz aktywności dobowej ptaków. W niektórych przypadkach pozwala także na obserwację rzadko opisywanych zachowań oraz zmian behawioralnych związanych z przekształceniami środowiska.
Podglądanie natury, czyli edukacja w praktyce
Tegoroczny lęg rodziny Kruszywowskich to także wyjątkowa okazja dla miłośników przyrody, uczniów oraz wszystkich internautów. Dzięki zamontowanej wewnątrz skrzyni lęgowej kamerze każdy może bez wychodzenia z domu podglądać codzienne życie sokołów.
Transmisja online pozwala na obserwację zachowań, które dotychczas były zarezerwowane wyłącznie dla badaczy wyposażonych w lornetki czy aparaty fotograficzne. Widzowie mogą śledzić proces od złożenia pierwszego jaja, przez wysiadywanie, klucie piskląt po ich pełen rozwój. Sceny karmienia, pierwsze próby poruszania skrzydłami i interakcje między rodzicami oraz rodzeństwem to często unikalne momenty, które przybliżają widzom codzienne życie ptaków.
Tego typu inicjatywy pełnią ważną rolę edukacyjną. Pokazują jak fascynujący i dynamiczny jest świat dzikich zwierząt, a zarazem uwrażliwiają na potrzebę ich ochrony w najbliższym otoczeniu.
Ciekawostki o pustułkach
Pustułki to ptaki drapieżne z rzędu sokołowych wielkości gołębia. Samice są brązowo-rude z silnym prążkowaniem wierzchu ciała. Spód skrzydeł jest jasny z widocznym plamkowaniem. Pierś jasna, kreskowana, Ogon u samicy (sterówki) w większości przypadków brązowo-rudy z wyraźnym prążkowaniem. Samce mają popielatoszarą głowę, grzbiet i wierzch skrzydeł rudo-kasztanowaty z plamkami w trójkątnym kształcie. U większości samców ogon jest popielato-szary z pojedynczym paskiem na końcu sterówek. Ptaki młodociane są ubarwione podobnie do samicy. Wiedza ta jest przydatna podczas oglądania transmisji z gniazd i obserwacji, które z rodziców opiekuje się pisklętami w danej chwili.
Toki, czyli zachowania lęgowe ptaków służące tworzeniu par rozpoczynają się na przełomie lutego i marca, przybierając na swej intensywności w marcu. Loty godowe służą głównie do przywabienia potencjalnego partnera i wskazania miejsca na gniazdo. Są również informacją dla innych ptaków o zajęciu terytorium. Żeby jednak mogło dojść do lęgu pustułki muszą najpierw dobrać się w parę. To partnerka wybiera partnera. Na jakiej podstawie? Podstawowym kryterium wyboru jest ubarwienie samca oraz proporcje ciała – długość ogona, długość skoku i skrzydeł. Samice częściej wybierają samce szczupłe (o niskiej masie ciała), o wyrazistych kolorach i małych plamkach na grzbiecie, co może świadczyć o wieku i doświadczeniu przyszłego partnera. Co ciekawe, częstość przekazywanego samicy pokarmu w trakcie toków, nie wpływa na wybór samca – to ocena skuteczności łowieckiej opiera się na innych kryteriach.
Badania wskazują, że cechy takie jak wielkość osobnika, kontrastowość ubarwienia czy długość ogona mają większe znaczenie przy wyborze partnera w okresach ograniczonej dostępności pokarmu.
Składanie jaj u pustułek zależy od sezonu i rozpoczyna się zwykle w kwietniu lub maju, często ma miejsce od 2 połowy marca do końca czerwca. Para ma zazwyczaj od 4 do 6 jaj. Inkubacja prowadzona od 3 jaja trwa zwykle 28-29 dni, po tym czasie zaczynają wykluwać się pisklęta. Pozostają one w gnieździe przez kolejny miesiąc, a w okresie dorastania są dokarmiane przez rodziców. Według danych literaturowych, w dniu wyklucia przeciętne pisklę pustułki waży niecałe 18 gramów, a już po trzech tygodniach jego masa zwiększa się prawie trzynastokrotnie! Dlatego warto zaglądać do transmisji ze skrzyń lęgowych, bo młode zmieniają się diametralnie.
Długofalowa strategia wsparcia bioróżnorodności w Cemex
Projekt ochrony pustułek wpisuje się w globalną strategię zrównoważonego rozwoju oraz zarządzania bioróżnorodnością w zakładach Cemex. Jest realizowany nie tylko w Cementowni Rudniki, ale również w Cementowni Chełm. Praktyka jest odpowiedzią na trwający obecnie kryzys bioróżnorodności i przejawem poczucia odpowiedzialności za teren, na którym firma prowadzi działalność. Organizacja pokazuje jednocześnie, że włączenie ochrony przyrody w działania operacyjne jest możliwe, a przemysł nie musi być wrogiem różnorodności biologicznej, tylko może ją aktywnie wspierać.
Cementownia Rudniki zaprasza do wspólnego oglądania losów rodziny Kruszywowskich na You Tubie Cemex Polska – https://www.youtube.com/@cemexpolskaofficial/streams – i tym samym uczestnictwa w niezwykłym procesie dorastania jej skrzydlatych podopiecznych.
red.
