Od dnia 15 listopada 2023 roku wchodzi w życie nowelizacja prawa spadkowego. Nowo wprowadzone przepisy mają istotny wpływ na kształtowanie relacji dziedziczenia oraz odpowiedzialności rodziców wobec swoich dzieci. Ograniczenia dotyczące odrzucenia spadku w imieniu dziecka, nowe przesłanki niegodności dziedziczenia oraz terminy na przyjęcie spadku lub jego odrzucenie, stanowią istotne narzędzia regulacyjne.
Poniżej opis najbardziej znaczących modyfikacji.
1. Zmiany w Kodeksie Rodzinnym i Opiekuńczym
W obecnym porządku prawnym, rodzice, którzy uznali, że powinni odrzucić spadek w imieniu dziecka, potrzebują na to zezwolenia sądu. Znowelizowany przepis znajdzie swoje zastosowanie, w sytuacji, kiedy dziecko zostanie powołane do dziedziczenia wskutek uprzedniego odrzucenia spadku przez jego rodzica. W innych sytuacjach, nadal niezbędne będzie uzyskanie zgody sądu, jeśli, np. dziecko będzie dziedziczyło obok rodzica.
Zgodnie z art. 104 § 4 k.r.o. odrzucić spadek w imieniu dziecka może: rodzic, któremu przysługuje w tym zakresie władza rodzicielska (za uzyskaniem zgody drugiego rodzica, któremu również przysługuje władza rodzicielska) lub rodzice mogą wspólnie odrzucić spadek w imieniu małoletniego dziecka.
Jednocześnie jednym z warunków, który przewiduje powyższy przepis jest odrzucenie spadku przez rodzeństwo dziecka.
Podkreślić należy, że w przypadku spadków, które otwarte zostały przed dniem 15 listopada 2023 roku, co do których nie upłynął stosowny termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu, bądź odrzuceniu spadku przed dniem 15 listopada 2023 r., zastosowanie znajdą nowe przepisy.
2. Trzecia grupa spadkowa
Kolejna ze zmian prawa spadkowego ogranicza krąg osób, uprawnionych do spadku, gdy spadkodawca nie pozostawił testamentu. Zgodnie ze znowelizowanym przepisem, tj. art. 934 k.c. trzecia grupa spadkowa podlegać będzie ograniczeniu do dziadków i ich dzieci, czyli – dziadków, rodzeństwa rodziców i ich dzieci. W dotychczas obowiązującym stanie prawnym trzecia grupa była znacząco szersza. Zmiany te będą mieć zastosowanie do spadków otwartych po dniu 15 listopada 2023 roku.
3. Nowe przesłanki niegodności dziedziczenia
Ustawodawca w art. 928 § 1 k.c. dodał nowe przesłanki niegodności dziedziczenia w postaci uporczywego uchylania się od wykonania wobec spadkodawcy obowiązku alimentacyjnego oraz uporczywego uchylania się od wykonywania obowiązku pieczy nad spadkodawcą, w szczególności wynikającego z władzy rodzicielskiej, opieki, sprawowania funkcji rodzica zastępczego, małżeńskiego obowiązku wzajemnej pomocy albo obowiązku wzajemnego szacunku i wspierania się rodzica i dziecka.
Uznanie kogoś za niegodnego dziedziczenia, wiąże się z konsekwencją wykluczenia tej osoby z praw do spadku. Co więcej, spadkobierca uznany za niegodnego dziedziczenia nie posiada praw do zachowku, a wszelkie zapisy poczynione na jego rzecz uznane są za bezskuteczne. Zmiany te będą mieć zastosowanie do zdarzeń zaistniałych po dniu 15 listopada 2023 roku.
4. Terminy na przyjęcie lub odrzucenie spadku
Zgodnie z art. 1015 k.c. oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku należy złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Jednak zgodnie z nowelizacją, do zachowania tego terminy wystarczy złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Co więcej, bieg tego terminu ulega zawieszeniu, jeżeli złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku wymaga zezwolenia sądu na czas trwania postępowania sądowego w tymże przedmiocie. Jeśli termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku minął 15 listopada 2023 roku, to zastosowanie mają znowelizowane przepisy.
Autorzy tekstu:
radca prawny Mariusz Turek
tel. 663-316-047
Natalia Rakowska
red.
