Projekt ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami ma na celu zapewnienie wsparcia, które umożliwi niezależne życie i pełne uczestnictwo w społeczeństwie. Jednakże, jak każda regulacja prawna, wprowadza pewne ograniczenia i wyłączenia, które wynikają z konieczności efektywnego zarządzania dostępnymi zasobami oraz zapewnienia wsparcia tam, gdzie jest ono najbardziej potrzebne lub gdzie istnieją już inne, adekwatne formy pomocy. Zrozumienie tych zasad jest kluczowe dla pełnego obrazu przyszłego systemu asystencji.
Kryteria wieku: 13-65 lat jako główny zakres
Podstawowym kryterium uprawniającym do asystencji osobistej w ramach projektowanej ustawy jest wiek beneficjenta, który został określony na od 13 do 65 roku życia. Ten przedział wiekowy został wybrany celowo, aby skoncentrować wsparcie na osobach znajdujących się w najbardziej aktywnym społecznie i zawodowo okresie życia, dla których asystencja może znacząco zwiększyć niezależność i możliwości realizacji ich potencjału.
Co to oznacza dla innych grup wiekowych?
• Dzieci poniżej 13. roku życia: Projekt ustawy nie przewiduje asystencji osobistej dla dzieci w tym wieku w ramach nowego systemu. Wynika to z założenia, że młodsze dzieci wymagają przede wszystkim opieki rodzicielskiej lub prawnego opiekuna. Należy jednak zaznaczyć, że dla tej grupy wiekowej dostępne są już inne formy wsparcia w ramach programów resortowych, np. „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” finansowany z Funduszu Solidarnościowego. Co ważne, projekt ustawy przewiduje ewaluację systemu po 36 miesiącach od wejścia w życie, która ma na celu ocenę wpływu przyjętych rozwiązań na dzieci i młodzież z niepełnosprawnościami oraz potencjalne rekomendacje dotyczące rozszerzenia asystencji na dzieci przed ukończeniem 13. roku życia.
• Osoby powyżej 65. roku życia: Seniorzy z niepełnosprawnościami również nie zostaną objęci nowym systemem asystencji osobistej. Dla tej grupy wiekowej przewidziano inne, dedykowane formy wsparcia, które są uznawane za bardziej adekwatne do ich potrzeb. Należą do nich m.in. usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w ramach pomocy społecznej, a także programy takie jak „Senior+” czy „Opieka 75+”. Dodatkowo, planowane jest wprowadzenie bonu senioralnego. Podobnie jak w przypadku młodszych dzieci, osoby z niepełnosprawnościami po 65. roku życia (ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności) mogą nadal korzystać z „programowej” asystencji osobistej, której celem jest poprawa ich funkcjonowania i integracja społeczna.
Próg punktowy
Projekt ustawy wprowadza próg 80 punktów w skali oceny poziomu potrzeby wsparcia jako minimum do uzyskania prawa do asystencji osobistej. Ta liczba punktów ma na celu priorytetyzację dostępu do usług asystenckich dla osób w najtrudniejszej sytuacji, które najbardziej potrzebują tego rodzaju wsparcia.
Co w przypadku niższego progu punktowego?
• Osoby z mniejszą liczbą punktów: Zwiększenie liczby uprawnionych osób przez obniżenie progu punktowego, szczególnie na początkowym etapie funkcjonowania ustawy, mogłoby prowadzić do zmniejszenia dostępności usług dla tych, którzy znajdują się w najbardziej krytycznej sytuacji. Dlatego też, osoby, które uzyskają mniej niż 80 punktów w skali potrzeby wsparcia, nadal będą mogły korzystać z usług asystenckich w ramach programów finansowanych z Funduszu Solidarnościowego. Ważne jest, że po 18 miesiącach od wejścia ustawy w życie, minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego dokona ewaluacji skutków przyjętego progu punktowego, co może prowadzić do ewentualnych korekt w systemie świadczenia asystencji osobistej.
Ograniczenia związane z pobytem w instytucjach opieki
Projekt ustawy jasno precyzuje, że asystencja osobista nie będzie realizowana w czasie przebywania osoby uprawnionej w określonych placówkach zapewniających opiekę, takich jak Domy Pomocy Społecznej (DPS).
Dlaczego wprowadzono to ograniczenie?
• Unikanie dublowania usług: Głównym powodem jest zapobieganie dublowaniu świadczeń. Czynności wykonywane przez asystenta osobistego nie mogą pokrywać się z tymi, które są już zapewnione w DPS lub innych placówkach opieki.
Priorytet dla osób w środowisku otwartym
Asystencja osobista jest z założenia skierowana przede wszystkim do osób funkcjonujących w środowisku otwartym, aktywnych społecznie i zawodowo, dla których brak takiego wsparcia byłby wykluczający. Co więcej, projekt przewiduje redukcję godzin asystencji osobistej do 75% po 14 dniach pobytu osoby w DPS (lub innej określonej placówce). To rozwiązanie ma na celu ograniczenie lub zawieszenie wsparcia asystenckiego, jeśli osoba ma już zapewnioną opiekę instytucjonalną. Nie można zatem zgodzić się z zarzutami, że przepisy te faworyzują osoby przebywające w DPS – wręcz przeciwnie, ograniczają ich dostęp do asystencji osobistej z powodu posiadania innej formy wsparcia.
Dla grup nieobjętych nowymi przepisami przewidziano kontynuację wsparcia w ramach już istniejących programów resortowych lub innych instrumentów polityki społecznej.
red.
