Pan Rydzyk, przez niektórych nazywany „ojcem dyrektorem”, czasem trafnie przywołuje ludowe określenia. Przypadła mi do serca metafora: „nie nazywaj szamba perfumerią”. Z tego też powodu razi moje ucho określenie „samorządowiec” stosowane wobec pana Trzaskowskiego, kandydata KO na Prezydenta RP. Określenie „samorządowiec” można by stosować, gdy – po pierwsze samorząd terytorialny w praktyce życia publicznego istniał, po drugie – gdyby dany polityk robił coś dla zaistnienia takowego tworu. A skoro jedna i druga przesłanka nie wchodzi w grę, to po co perfumować.
Stan obecny przypomina mi łamańce uprawiane przez historyków w związku z określeniem nazwy organów władzy lokalnej w latach 1945-1950. Po 1950 r. rzecz była prosta – formalnie zlikwidowano przedwojenny system samorządowy, wprowadzając administrację centralistyczną. A wcześniej? W 1944 r. komunistyczna PPR uskuteczniła swoisty koncept demokratyczny tworząc – od góry – Krajową Radę Narodową, wojewódzkie rady narodowe, miejskie, powiatowe, gminne… Skład ich pochodził z doboru z wyselekcjonowanych „sił politycznych” nadzorowanych przez PPR, z ograniczoną domieszką „bezpartyjnych”. W Częstochowie hutnik z PPR pan Langier afiliował się przed sowieckim komendantem miasta i z jego nadania stał się prezydentem miasta. Tak to wyglądało, choć nazywano to tworzeniem „obozu demokratycznego”. Nominanci partyjni przejęli instytucje i własność przedwojennego samorządu, siłą rzeczy wykonując związane z tym administracyjne obowiązki. Samorządowcami się nie nazywali, raczej używali określenia „władza ludowa”.
Samorząd bowiem polega na tym, że w wyznaczonej prawem przestrzeni kompetencji wspólnota lokalna sama się rządzi, zatem wypełnia zadania publiczne w sposób przez siebie ustalony i na własną odpowiedzialność. Ponieważ samorząd wypełnia zadania publiczne, to jego organy władzy muszą mieć dochody odpowiednie do wykonania owych zadań. Nieracjonalnym byłoby, gdyby ogół mieszkańców bezpośrednio decydował o swych własnych sprawach, zatem w demokratycznych wyborach wybiera się władzę wykonawczą (prezydenta miasta) i uchwałodawczo-kontrolną (radę miasta). Proste i oczywiste. A co dzieje się, gdy ustawy lub rozporządzenia rządu wyznaczają odgórnie, w jaki sposób i w jakim zakresie organy „samorządowe” mają realizować swoje zadania? Co wtedy, gdy arbitralnie zmniejsza się ich kompetencje, bądź narzuca nowe zadania nie przekazując do ich realizacji środków? Co wtedy, gdy Rada Miasta nie może decydować o wydatkach budżetowych, bo prawie wszystkie środki są „znaczone”, można je wydać jedynie na cel i w sposób określony przez centrum rządzące? Wtedy nie ma co czarować i perfumować, że „wspólnota samorządowa” sama się rządzi.
Ordynacja wyborcza do rad samorządowych została skonstruowana w sposób naruszający równość. Wysoki, realny próg wyborczy, zmniejsza reprezentatywność, faworyzuje duże, finansowane przez budżet państwa, gangi polityczne. Dzięki temu Rady Miast mają walor podobny MRN – stanowią przedstawicielstwo wybranych partii politycznych. Radni, co widać, słychać i czuć, czują się bardziej przedstawicielami swoich partii, niż ogółu mieszkańców.
Kury nie nazwiemy orłem, szamba perfumerią, to czemu czarujemy ludzi określeniami „samorząd”, „samorządowcy”…? Bo politycy lubią sami się rządzić, nie zwracając uwagi na nasze potrzeby.
Jarosław Kapsa
