Nikt nie jest tak mądry, by wiedzieć co zdarzy się jutro. Piszę ten liścik do Czytelników przed cmentarnym świętem Zaduszkowym, odczytany pewnie będzie po święcie. Święcie nietypowym, taki mamy klimat, że trwać będzie trzy dni.
Najpierw, 1 listopada, Wszystkich Świętych, słuszne to i sprawiedliwe. Ludzi dobrych na tym świecie było i jest tak dużo, że tylko Pan Bóg jest w stanie ogarnąć ich świętość. Potem Zaduszki, także słuszne i oczywiste, by przypomnieć o obowiązku pamięci o wszystkich, których poznaliśmy. A potem to już tylko zwykła niedziela, ale też przydatny dzień odpoczynku, by sobie wszystko w głowie uporządkować.
Święta mają tę wadę, że są przez żywych zagospodarowane. Nawet na cmentarzu wizyta u Zmarłego staje się tłem spotkań z dalszą lub bliższą rodziną, z przyjaciółmi, znajomymi, z ludźmi, których poznaliśmy z pośrednictwem odwiedzanego. Przyspieszamy ceremoniał: kwiatek, znicz, płomyczek, chwilka milczenia lub modlitwy… A potem do żywych: a co tam u was, czy wszyscy zdrowi…? Zmarłego o zdrowie nie pytamy, więc nieświadomie wyłączamy go z gadu-gadu.
Może trzeba czas zmienić lub zatrzymać. Święto świętem, ale też w dzień powszedni znaleźć chwilkę – na spacer, spotkanie, takie tête-à-tête, z bliskimi, którzy odeszli, z którymi nie sposób już rozmawiać patrząc w oczy.
Kolejny Dzień Zaduszny odczuwam jako wydłużanie listy nieobecnych, żałując, że wcześniej nie poświęciłem czasu, by korzystać z ich fizycznej obecności. Pozostaje milcząca rozmowa nad grobem. Też ważna, jeśli odrzucimy przesąd, że nieobecni nie mają racji, ważna, gdy pamięć złączymy z empatią.
Odszedł z początkiem jesieni znajomy profesor z UJD Andrzej Desperak, znakomity artysta-plastyk, a jeszcze lepszy pedagog. Będąc osobiście jednostką estetycznie prymitywną, niegdyś z udawanym zaciekawieniem oglądałem, bo wypadało, jego abstrakcyjne prace. Malarstwo dla mnie kończyło się na impresjonistach, z współczesnych uwielbiam W. Ratusińskiego i ś.p. J. Pogorzelskiego, mózg mój widocznie nie aprobował rewolucyjnych zmian. Ale nawet mózg można na nowo wyrzeźbić mądrym słowem. Trzeba mi było tylko słów Andrzeja, cierpliwego tłumaczenia drogi, podczas której rzeczywisty obraz drzewa zmienia się w symbol dostrzegania tego drzewa w świadomości odbiorcy (twórcy) obrazu. Język wyznacza granice mojego świata, zatem bez słów wyjaśnienia mój świat był zamknięty na świat twórcy abstrakcyjnego obrazu. Im człowiek jest mniej lub gorzej wykształcony, tym bardziej staje się niewolnikiem ciasnoty swojego świata. Co gorsze, im człowiek głupszy, tym bardziej przekonany o swojej mądrości.
Nie rezygnujmy z rozmowy z pedagogami, nawet, gdy już fizycznie są nieobecni. Pomocna może być pamięć ich słów, wcześniej przyjętych bez przemyślenia i odpowiedzi. Nie traktujmy dziedzictwa jako nienaruszalnego tabu, każdy ma prawo do błędu, przekonanie o 100% racji cechuje tylko dyktatorów. Rozmawiajmy ze zmarłymi, kłóćmy się nawet z nimi, zarzucajmy własnymi argumentami, ale bądźmy też otwarci na to, co oni chcieli nam przekazać. Nie przyjmujmy do wiadomości, że śmierć kończy wszystko. Po to mamy pamięć, by się tej fizycznej determinacji przeciwstawić.
Święto Zaduszkowe, gdy pogoda dopisuje, gdy blask zniczy rozświetla barwy kwiatów – tworzy się magia arcyludzkiego święta.
Jarosław Kapsa
1 Komentarz
Zatrzymuję się dłuższą chwilę przy słowach Autora felietonu:
“Nikt nie jest tak mądry, by wiedzieć co zdarzy się jutro”
“Kolejny Dzień Zaduszny odczuwam jako wydłużanie listy nieobecnych, żałując, że wcześniej nie poświęciłem czasu, by korzystać z ich fizycznej obecności. Pozostaje milcząca rozmowa nad grobem.”
“Co gorsze, im człowiek głupszy, tym bardziej przekonany o swojej mądrości.”
“Święto Zaduszkowe, gdy pogoda dopisuje, gdy blask zniczy rozświetla barwy kwiatów – tworzy się magia arcyludzkiego święta”.
——————————-
Smutno, bo w istocie to smutny czas… czas dojmującego nieodwracalnego braku.
Na nic nawet “magia arcyludzkiego święta” – dostępna niewielu w metafizycznej kwantowej rzeczywistości.
Myślę sobie za Dalajlamą XIV: „Każdego dnia pobądź ze sobą.”
Próbuję pocieszać się za Fedrusem: „To, co szkodzi, uczy.”
Homer trafnie zauważył: „Ludzie w nieszczęściu szybciej się starzeją.”
A Adenauer: ,,Wszyscy żyjemy pod tym samym niebem, ale nie wszyscy mamy ten sam horyzont.’’
Wspominajmy naszych bliskich ze czcią i żalem, że ich nie ma z nami na dobre i na złe…