Rodzice Pani Lidii nie żyją. Po ich śmierci – w toku postępowania spadkowego Pani Lidia dowiedziała się, że przed śmiercią rodzice darowali swoje mieszkanie jej bratu. Mieszkanie to było jedynym wartościowym składnikiem ich majątku i Pani Lidia liczyła, że po śmierci rodziców odziedziczy mieszkanie wespół z bratem. W związku z tym Pani Lidia pyta, czy może domagać się od brata spłaty z tego tytułu i jakie prawa jej przysługują?
Zgodnie z art. 999 kodeksu cywilnego zstępnym (czyli dzieciom, wnukom, prawnukom), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należy się zachowek w wysokości połowy wartości udziału spadkowego, który by mu przypadł przy dziedziczeniu ustawowym, a jeżeli uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.
Roszczenie o zachowek przysługuje zatem w sytuacji gdy zstępni, małżonek albo rodzice, którzy dziedziczyliby na mocy ustawy, zostali pominięci przez spadkodawcę w testamencie albo gdy spadkodawca za życia, ale nie dawniej niż 10 lat przed swoją śmiercią dokonał darowizny ze swojego majątku, pozbawiając ich tym samym udziału w spadku. Najczęściej z zachowkiem mamy do czynienia w sytuacji gdy spadkodawca pomija, którąś z uprawnionych do zachowku osób w testamencie. Jednakże zachowek przysługuje również w sytuacji gdy spadkodawca nie pozostawił testamentu, ale za życia pozbył się całego swojego majątku obdarowując nim inną osobę.
Nie znam osobistej sytuacji Pani Lidii i nie mogę stwierdzić czy przysługuje jej zachowek w wysokości odpowiadającej połowie, czy dwóm trzecim wartości udziału spadkowego. Niemniej jednak Pani Lidia może domagać się od swojego brata zachowku w wysokości połowy lub dwóch trzecich wartości jej udziału spadkowego. Roszczenie o zachowek jest zawsze roszczeniem o zapłatę oznaczonej sumy pieniężnej.
Jeżeli Pani Lidia i jej brat są jedynymi spadkobiercami rodziców i dziedziczą po nich po połowie, to gdyby nie darowizna, każde z nich byłoby właścicielem połowy mieszkania.
W praktyce oznacza to, że Pani Lidia może pozwać brata o zapłatę sumy pieniężnej odpowiadającej jednej czwartej (połowa wartości udziału spadkowego) lub dwóm szóstym wartości mieszkania.
Kancelaria Radcy Prawnego
Piotr Maślanka
al. Jana Pawła II 76/78/1
42-200 Częstochowa
tel. 34 324 36 19
kom. 509 905 053
