Słowo portfel pochodzi od portmonetki czyli portfel dla kobiet. Natomiast słowo portmonetka powstało z połączenia dwóch francuskich słów: porter czyli nosić oraz monnaie, które oznacza monetę.
Przedmiot ten ma swoje początki oczywiście w starożytności, a dokładnie w starożytnej Grecji. Wtedy jednak przypominał on sakiewkę lub małą torebkę, w której niezamożni, a właściwie ubodzy nosili swój dobytek, a nawet pożywienie. Nierzadko taka sakiewka była pokrowcem na cały majątek biednego człowieka, który miał w niej wszystko, poza pieniędzmi. Monety, które pojawiły się w Grecji, musiały mieć odpowiednie opakowanie, a woreczki były do tego idealne. W różnych wielkościach i kształtach były swojego rodzaju prototypem dzisiejszych portfeli. Jeśli chodzi o grecką klasę wyższą – woreczki były chowane w todze i przypinane do biodra – tak zabezpieczone, zawsze były pod kontrolą.
W czasach średniowiecza, renesansu i baroku nasi przodkowie posługiwali się różnymi monetami. Przechowywano i przenoszono je przede wszystkim w woreczkach i sakiewkach. Pod koniec epoki zaczęły pojawiać się elementy metalowe w formie ramki. W Suffolk w Anglii odnaleziono bogato zdobione zapięcie od torby pochodzące prawdopodobnie z VI w. z kurhanów Sutton Hoo. Stanowiło wierzch skórzanego pokrowca. Skóra uległa rozkładowi, ale wraz z pokrywką znaleziono frankońskie monety.
Wiek XV. Jeżeli ubranie nie miało kieszeni, przy pasie noszono sakiewki. Niektóre sakwy wykonane były z wytłaczanej skóry z żelaznym zapięciem oraz z wytłaczanego aksamitu również z żelaznym zapięciem. Najbardziej zabawne i wyrafinowane portmonetki z XIV i XV wieku powstały jako prezenty dla kochanków, ozdobione alegorycznymi scenami i mottami. Pod koniec XVI do początku XVII wieku małe sakiewki były symbolami statusu kobiet. Małe, haftowane torebeczki wypełnione były płatkami róż, przyprawami i ziołami, aby ukryć zapach ciała i zabezpieczyć się przed zarazkami (uważano, że przenoszono je w nieprzyjemnych zapachach). W późnym renesansie nastąpił rozwój torby wieczorowej. Mężczyźni i kobiety nosili płaskie torby, w których trzymano żetony do gry i monety do hazardu. Dna toreb zostały ozdobione herbami służącymi do identyfikacji.
Bezpośredni przodek portfela, w formie podobnej do tej, w jakiej dziś go znamy, pojawił się po raz pierwszy około XVII wieku, tuż po pojawieniu się waluty papierowej. Pieniądze w nowej postaci wymagały stworzenia przedmiotu w odpowiedniej formie i kształcie, bo woreczki i sakiewki przestały spełniać swoją funkcję i nie nadawały się do przechowywania banknotów. Pierwsze modele wykonywane były z bydlęcej lub końskiej skóry, by jak najlepiej chronić przechowywane w nich pieniądze, które początkowo nie były wykonywane z trwałych materiałów. Ozdobione renesansowe portfele były prawdziwym dobrem i przedmiotem pożądania. Im piękniejsze, bardziej wymyślne, tym bogatszego miały właściciela. Obszerny, określany jak „torba do przewozu pieniędzy i innych dóbr”, portfel był widoczny i mówił o statusie społecznym i majątkowym swojego właściciela (zasadniczo były to portfele męskie).W XVIII wieku ubiór kobiecy stał się bardziej smukły przez co również portmonetka przybrała kształt małej sakwy na pasku noszonej na nadgarstku.
Właściwie jeszcze w XIX wieku portfele nie służyły wyłącznie do przechowywania pieniędzy. Często, szczególnie w podróży, chowano w nich na przykład suszone mięso. Portfeli bardzo długo nie noszono również w kieszeniach, lecz na zewnątrz, przymocowane do paska. Z czasem portfele oprócz przegródki na pieniądze w formie papierowej zyskały też kieszonkę do przechowywania monet.
Aktualny kształt klasycznego portfela – czyli skórzane etui z przegródkami złożone na pół zawdzięczamy marce Hermes, która w latach XX. minionego wieku zauważyła, że ludzie chętnie noszą ze sobą drobne przedmioty i lubią otaczać się ładnymi rzeczami. Solidnie wykonane skórzane portfele od Hermesa przypadły do gustu społeczeństwu z pierwszej połowy ubiegłego stulecia i zadomowiły się w nim na dobre.
