Człowiek (czyli ja) dziś pisze, a Czytelnik w przyszłości czyta (lub nie). A tu wybory, historia przyspiesza, emocje rosną, Szurkowski Ruskiego pompką okłada. Trzeba być niezłym prorokiem, by trafić w zainteresowanie odbiorcy za tydzień lub dwa tygodnie.
Dodam tu nieśmiało, że też stanąłem w szranki ubiegając się o łaskawość elektoratu. Na rynek wchodzi moja książka, więc z niepewnością zerkam, czy Czytelnik ją wybierze. Konkurencja większa niż w wyborach parlamentarnych, więcej się w Polsce pisze książek niż czyta, tysiące stremowanych autorów czeka na uznanie.
Kandydująca o Czytelników moja książka zawiera treści nieodpowiednie dla dzieci i ludzi przywiązanych do własnego obrazu świata. Tym różni się od programów politycznych. Książka jest opisem Częstochowy w okresie PRL. Ponieważ moje pokolenie wychowało się w tamtych czasach, czujnie może rozpoznać powtórkę z historii. Postęp często wygląda tak, jak kręcenie się psa za własnym ogonem. Narzędzia komunikacji się zmieniają, ale magiel pozostaje maglem, a salon salonem. Świadomość ludzi jest z natury konserwatywna, zmienia się wolniej niż otaczająca nas przestrzeń.
W ostatnim dwudziestoleciu PRL, władza dbała o upatriotycznienie naszego społeczeństwa. Idee socjalistyczne czy komunistyczne skromnie ustąpiły na bok, dominowały barwy biało-czerwone, Polskę prezentowano jako 10. mocarstwo świata. W tym procesie upatriotyczniania wszelcy krytycy uznani byli za antypaństwowców, podkreślano ich materialny związek z „niemiecką” Wolną Europą lub z imperialistycznymi służbami amerykańskimi.
Z różnych przyczyn efekt owego odgórnego upatriotyczniania był odmienny od oczekiwanego. Upowszechniło się wśród ludu określenie Polski jako „ten kraj”, ukazujące dystans do państwa, nietraktowanego jako własne. Bardziej przedsiębiorczy kombinowali jak uciec z ojczyzny do normalności. Panowało ciche przyzwolenie na rozmaite metody rozgrabiania państwowego mienia, w myśl zasady „jak nie okradasz państwowego zakładu pracy, to okradasz własną rodzinę”. Nawet złotówka zdegradowana została do roli talonu bez pokrycia, prawdziwą, uznawaną przez ogół, jednostką monetarną był dolar. Innymi słowy zamiast upatriotycznienia nastąpił proces depatriotyzacji.
Patriotyzmu nie da się stworzyć metodami kampanii reklamowej. Patriotyzm wymaga zakorzenienia w świadomości poczucia istnienia dobra wspólnego, które nie jest ani lepsze, ani gorsze, lecz tożsame z dobrem prywatnym. Patriotyzm wyraża się w zaufaniu do wszystkich instytucji państwa, stojących na straży owego dobra wspólnego, w świadomym przestrzeganiu prawa, w odpowiedzialnym płaceniu podatków i równie odpowiedzialnej kontroli celowości wydawania pieniędzy podatników. Deklaracja, że ktoś gotów jest umierać za Ojczyznę, jest tylko deklaracją. Patriotyzm wymaga nie deklaracji, lecz tego, by tu i teraz żyć uczciwie.
Nie wiem, kto wygra wybory. Obawiam się, że wynik ich nie zostanie uznany przez przegraną stronę, że pozostaniemy podzieleni na walczące ze sobą plemiona. Gdy trwa wojna domowa, nie istnieje dobro wspólne. Zatem, wbrew intencjom, następuje przyspieszony proces depatriotyzacji. Cóż, sami siebie sprowadzamy do tak żałosnego stanu.
Jarosław Kapsa
