– Do której klasy chodzą twoje dzieci – pyta kobieta, po latach spotkawszy w alejach NMP koleżankę ze studiów.
– Młodszy w podstawówce w siódmej, a starsza w pierwszej liceum. Przy czym moje dzieci nie chodzą do szkoły stacjonarnej, ale uczą się w domu – odpowiada znajoma.
Klasyczną polską szkołę zastępuje coraz bardziej popularna edukacja domowa, potocznie nazywana nauką w chmurze [placówka edukacyjna w internecie]. W wirtualnej szkole online nie ma lekcji, nie ma ocen, nie ma nauczycieli, nie ma sprawdzianów czy odpytywania przy tablicy, nie ma plastyki, muzyki, wf-u, ani ocen z zachowania, nie ma papierowych zeszytów, zwyczajnych podręczników, nie ma obowiązku codziennej nauki, bo nie ma planu lekcji. Uczeń zamiast w ławce szkolnej siada w domu do smartfona, tableta lub komputera, z dostępem do internetu. Dziecko uczy się czego chce i kiedy chce, a za jego edukację odpowiadają wyłącznie rodzice. Po stronie szkoły w chmurze leżą materiały dydaktyczne, organizacja raz do roku egzaminów stacjonarnych z poszczególnych przedmiotów i prowadzenie dokumentacji ucznia. Ze „zdalnej” edukacji mogą korzystać uczniowie podstawówki, także dzieci klas 1-3 oraz licealiści, również maturzyści.
Nasza redakcja podjęła próbę ustalenia, ile dzieci z Częstochowy uczy się – w zaskakującej dla tradycjonalistów – szkole w chmurze.
Co wiemy, po przejrzeniu kilkudziesięciu ofert szkół „zdalnych”.
Przede wszystkim puszczamy w niepamięć tradycyjny model nauczania. Nie ma budynku szkoły, drażniących ucho dzwonków na lekcje, tłumu hałaśliwych dzieciaków na korytarzach szkolnych i groźnej miny nauczyciela.
Zalety szkoły w internecie
Zwolennicy szkoły w chmurze twierdzą, że niesystemowa szkoła będzie przełomem w polskiej edukacji i jest dla niej lekarstwem. Jednym tchem wymieniają zalety edukacji alternatywnej.
* Elastyczny model nauczania pozwala uczniom zdobywać wiedzę w dogodnym czasie i miejscu, wręcz z każdego miejsca na świecie.
* Platforma edukacyjna, udostępniona przez szkołę w internecie zapewnia niezbędne do nauki materiały edukacyjne do każdego z przedmiotów, zgodne z aktualną podstawą programową.
* Uczniowie mogą uczyć się we własnym tempie, co pozwala na głębsze zrozumienie materiału zamiast zapamiętywania. Indywidualny tok nauczania dostosowuje edukację do potrzeb dziecka.
* W edukacji domowej nie ma kilkunastu stopni z jednego przedmiotu, jest tylko jedna ocena z egzaminu, z całości materiału.
* Nie ma sprawdzianów, odpytywania, prac domowych, nie ma też tłoku, hałasu, konfliktów z rówieśnikami i związanego z tym stresu, co sprzyja spokojowi psychicznemu dziecka.
* Dziecko może siąść do zadań w wybranym przez siebie czasie, może uczyć się z audiobooków lub słuchać wykładów na spacerze. Może uczyć się blokami tematycznymi, np. przez miesiąc lub dwa tylko fizyki, po czym podejść do egzaminu z całego, rocznego materiału.
* Uczniowie raz w roku zdają egzaminy stacjonarne z poszczególnych przedmiotów. Każdy egzamin składa się z części pisemnej i ustnej. Terminy egzaminów uczeń wybiera samodzielnie, korzystając z kalendarza na platformie edukacyjnej. Może dopasować daty do swojego planu i tempa nauki.
* Niektóre szkoły w chmurze oferują stałą opiekę pedagogiczną nad uczniem i konsultacje z nauczycielami poszczególnych przedmiotów.
* Niezależnie od etapu edukacji, który dotychczas dziecko realizowało, może zostać przeniesione do edukacji domowej – w każdym momencie.
* Edukacja domowa oznacza koniec z uciążliwymi dojazdami do szkoły i codziennym rytuałem przed wyjściem – wczesną pobudką, zjedzeniem śniadania, toaletą itp.
* Domowa szkoła jest dostosowana do rytmu życia całej rodziny, co jest szczególnie korzystne dla dzieci z problemami zdrowotnymi lub specjalnymi potrzebami. W szkole w chmurze odnajdują się dzieci i młodzież z fobiami szkolnymi, doświadczeniem przemocy rówieśniczej, które nie widzą już dla siebie szans w tradycyjnym modelu edukacji.
* Szkoły w chmurze działają zgodnie z polskim prawem oświatowym. Uczniowie są formalnie zapisani do szkoły (nie zawsze w swoim mieście), a po zaliczeniu egzaminów otrzymują świadectwa uznawane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej.
Wady szkoły w internecie
Krytycy szkoły w chmurze, nie tylko z powodu wielowiekowej tradycji nauki bezpośredniej (nauczyciel – uczniowie), stanowczo sprzeciwiają się modelowi edukacji domowej. Argumentów jest całkiem sporo i to ciężkiego kalibru.
* Edukacja domowa niektórym kojarzy się z okresem restrykcji pandemicznych, gdzie przez długie miesiące, pod przymusem, dzieci przebywały w domach. Nauka w chmurze jest dobrowolną opcją quasi-pandemiczną.
* Odpowiedzialność za edukację dziecka spoczywa na barkach opiekunów. Rodzice muszą aktywnie wspierać, motywować, organizować i planować naukę, zwłaszcza dzieci młodszych, co dla niektórych jest obciążające i może przypominać „drugi etat”.
* Edukacja online wymaga silnej motywacji i samodyscypliny, co może być trudne dla wielu uczniów, prowadząc do gorszej jakości nauki. Dziecko musi się nauczyć samo-organizacji, codziennej rutyny z własnej woli. Co więcej, aby osiągnąć długoterminowy cel – ukończenia przez dziecko danej klasy – wytrwałość i determinacja każdego dnia musi towarzyszyć rodzicom.
* Statystyki pokazują, że uczniowie szkoły w chmurze osiągają wyniki znacznie niższe od średniej krajowej, zwłaszcza na egzaminach ósmoklasisty i maturze, co może świadczyć o wyzwaniach związanych z przygotowaniem do egzaminów zewnętrznych. Niższa zdawalność na egzaminach to znacząca słabość szkoły w chmurze.
* Brak codziennego kontaktu z grupą rówieśników może być problemem dla osób, które potrzebują stałych interakcji społecznych. Ograniczony kontakt z nauczycielami i rówieśnikami może utrudniać rozwiązywanie problemów i negatywnie wpływać na rozwój społeczny. Jeszcze dziś nie wiadomo (edukacja domowa jest nowym zjawiskiem oświatowym w Polsce), jak radził będzie sobie w życiu dorosły Jan w związku z długoletnią izolacją Jasia w okresie szkolnym.
* Istotną wadą nauczania online jest silna zależność od technologii (komputera i internetu). Dostęp do szkoły w chmurze jest niemożliwy bez stabilnego łącza internetowego i sprawnego sprzętu, co może być problemem dla niektórych uczniów.
* Przechowywanie danych przez szkołę w chmurze na zdalnych serwerach stwarza ryzyko ataków hakerskich i wycieku poufnych informacji.
* Edukacja w szkole w chmurze nie jest bezpłatna. Wiąże się z dodatkowymi wydatkami rodziny, które rocznie wcale nie są małe – od 500 złotych w przypadku dzieci najmłodszych, po prawie 6.000 złotych przy maturzystach. Nie każdą rodzinę stać na tak poważny wydatek.
* Dostawca platformy edukacyjnej może wprowadzać zmiany w usługach, np. ograniczyć funkcje lub wprowadzić dodatkowe opłaty, co wpływa na model edukacji.
Uczeń w Częstochowie, a szkoła w Gdańsku
Firma prowadząca szkołę internetową może mieć zarejestrowaną działalność oświatową w innym mieście, kraju czy nawet kontynencie. Uczeń zapisany do takiej „szkoły” – i tak jest w przypadku dzieci z Częstochowy – mieszka w zupełnie innym mieście. Jest to zgodne z prawem, ponieważ w edukacji zdalnej nie obowiązuje rejonizacja. Ważne, by małoletni był do jakiejkolwiek szkoły zapisany, bo nauka w Polsce jest obowiązkowa. Zaczyna ją, gdy ma 7 lat i trwa do ukończenia szkoły podstawowej, nie dłużej jednak niż do lat 18.
Najwięcej szkół w chmurze jest w Warszawie, ale znajdziemy je także w Katowicach, Gdańsku, Poznaniu, Wrocławiu czy Lublinie. Co więcej, dla szkoły w internecie nie ma granic. Coraz więcej nastolatków wybiera zagraniczne i międzynarodowe szkoły. W ostatnim czasie polski „rynek” oświaty próbuje zdominować wirtualna szkoła online z USA, która oferuje uczniom pokoje współpracy i czatu, dzienniki, dostęp do materiałów, w tym podręczników w formie tekstowej oraz audio (z lektorem), edukacyjne gry komputerowe, quizy, video i wiele innych.
A jak jest w Częstochowie?
Z odpowiedzi urzędu miasta na pytania redakcji 7 dni wynika, że „na początek listopada 2025 roku w ewidencji szkół i placówek niepublicznych prowadzonej przez Prezydenta Miasta Częstochowy nie widnieje jednostka oświatowa, która realizowałby obowiązek szkolny lub nauki w formie edukacji zdalnej, w której uczeń jest zapisany do szkoły, ale uczy się w domu, korzystając z platformy online i materiałów edukacyjnych oferowanych przez tzw. „szkołę w chmurze” (i jest klasyfikowany w formie online).”
Z podobnym pytaniem zwróciliśmy się także do kuratorium oświaty: „odpowiadając na zapytanie redakcji dotyczące tzw. „szkół w chmurze” uprzejmie informuję, że w roku szkolnym 2025/2026 na terenie Częstochowy tego typu szkoły nie funkcjonują i nie funkcjonowały w minionym roku szkolnym.”
Przewidywania: za 5-10 lat milion dzieci w chmurze
Z danych uzyskanych z Ministerstwa Edukacji Narodowej (MEN) wiemy, że nauczanie zdalne to domena prywatnych podmiotów – firm i organizacji pozarządowych o profilu oświatowym. Być może dlatego zjawisko edukacji domowej wydaje się być lekceważone przez instytucje publiczne, w tym samorządy. Niesłusznie. Liczba uczących się dzieci w szkołach w chmurze rośnie w zawrotnym tempie. W roku szkolnym 2024/2025 na 4,88 miliona uczniów objętych w Polsce obowiązkiem szkolnym w podstawówce, ale też i w szkołach ponadpodstawowych, aż ponad 60 tysięcy dzieci uczy się w chmurze (dane z listopada 2025). Wzrost jest oszałamiający. W pierwszym roku – 2021 z edukacji domowej korzystało prawie 20 tysięcy uczniów, w 2022 – ponad 31 tysięcy, a w styczniu 2025 – bez mała 63 tysiące dzieci. Rekordy bije województwo mazowieckie (ponad 23 tysiące), drugie miejsce zajmuje Wielkopolska (11 tysięcy) i Śląsk (prawie 8 tysięcy). Najmniej uczniów uczy się zdalnie w świętokrzyskim i opolskim (ponad 200).
Niestety są to dane szacunkowe, na podstawie informacji od podmiotów prowadzących pozaszkolną edukację przekazanych do MEN. A wszystko z powodu pieniędzy. Dopóki za każdym dzieckiem szła subwencja oświatowa, liczenie uczniów w chmurze było łatwe. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego Przemysław Czarnek (2020-2023) zapoczątkował jednak falę, najpierw uszczypliwości nazywając szkoły w chmurach „mafią oświatową”, na nieprzychylności kończąc – znacząco zmniejszono przelicznik subwencji. Podmioty w edukacji domowej dostawały czterokrotnie mniej pieniędzy na ucznia niż wcześniej i znacznie mniej niż szkoły tradycyjne.
Dlatego od roku szkolnego 2024/2025 szkoły w chmurach wprowadziły opłaty. Około 50 złotych miesięcznie kosztuje edukacja domowa dziecka w zerówce. W podstawówce opłaty zaczynają się od 200 złotych za klasy 1-3, 300 złotych za klasy 4-7 i 450 złotych za klasę ósmą – miesięcznie. Licealiści z klas 1-3 to miesięczny koszt 350 złotych, a z klasy maturalnej 550 złotych. Ceny są różne w zależności od podmiotu prowadzącego i kosztów jakie ponosi, np. wynagrodzenia dla nauczycieli, jeśli takowych zatrudnia.
Jedna z pierwszych szkół w chmurze, by pomieścić wszystkich zdających egzaminy maturalne uczniów, którzy przyjeżdżają z całej Polski, co roku wynajmuje stadion Legii Warszawa (co też jest niemałym wydatkiem). W pierwszym roku (2023) było kilkuset maturzystów, w 2025 roku już ponad 5 tysięcy uczniów, co wymagało stworzenia na stadionie Legii Warszawa centrum maturalnego, w salach konferencyjnych, na boiskach treningowych oraz przed trybuną wschodnią.
Gdzie uczą się nasze dzieci?
Czy fakt, iż w Częstochowie nie ma szkoły w chmurze oznacza, że dzieci z naszego miasta nie uczą się zdalnie? Z rozmowy dwóch koleżanek w alejach wiemy, że takie dzieci są.
Redakcja 7 dni zwróciła się urzędu miasta Częstochowy o udostępnienie szczegółowych danych o uczniach z chmury z podziałem na rodzaj szkoły (podstawówki i szkoły średnie), klasy i wiek uczniów.
Odpowiedzi udzielił Wydział Edukacji:
„W poprzednim roku szkolnym oraz w obecnym roku szkolnym 2025/2026 na terenie miasta Częstochowy nie funkcjonuje jednostka oświatowa, która realizowałaby obowiązek szkolny lub nauki w formie zdalnej edukacji domowej, w tzw. „szkole w chmurze”.
Nie oznacza to, że w mieście nie ma uczniów w edukacji domowej, mogą być też uczniowie „szkół w chmurze”, ale ponieważ tego typu szkół nie ma w ewidencji prowadzonej przez UM, Wydział Edukacji nie dysponuje takimi statystykami.”
Odpowiedź magistratu dowodzi, że resortowy wiceprezydent Łukasz Pabiś (PO), odpowiedzialny za edukację i podlegli mu urzędnicy nie wiedzą, gdzie uczą się dzieci mieszkające w Częstochowie. To oznacza, że wszelkie zestawienia zawierające dane o liczbie małoletnich częstochowianach w odniesieniu chociażby do typu szkół, do których chodzą – nie są precyzyjne. „Wyniki naszych ósmoklasistów i maturzystów”, którymi urząd miasta chwili się w internecie nie odzwierciedlają stanu faktycznego. Pominięto bowiem wszystkie dzieci, które w Częstochowie mieszkają i realizują obowiązek szkolny, ale w szkole w chmurach.
Zgubionych przez magistrat dzieci z Częstochowy teraz szuka Ministerstwo Edukacji Narodowej. Czekamy na odpowiedzi na zapytania redakcji.
Renata R. Kluczna
1 Komentarz
Kolejny znakomity felieton dotykający istotnego problemu – edukacja nowych generacji dzieci w skokowej zmianie oferty technik nauczania wywołanych, niespotykanym wcześniej w dziejach, tempem i powszechną dostępnością nowych technologii informacyjne-komunikacyjnych oraz asystentów generatywnej AI…
To rewolucja o nieuświadamianych jeszcze konsekwencjach na dobre i na złe…
I znowu, w świetle podanych informacji,, zajechało ciasną prowincją….
Pechowe czy felerne miasto?
Czy może potwierdzenie opinii o pogłębiającej się z roku na rok prowincjonalizacji i deklasacji Częstochowy?