Sposób naliczania opłat za śmieci na podstawie zużytej wody jest ekstremalnie niesprawiedliwy, a przede wszystkim nie uwzględnia ilości śmieci faktycznie wytworzonych. Eksperci są zgodni, że żadna z metod nie jest idealna. Rzecznik Praw Obywatelskich jednak, do którego stale napływają skargi mieszkańców przyznaje, że „metoda od zużycia wody w dużym stopniu generuje przypadki nieproporcjonalnego obciążenia niektórych uczestników systemu”. RPO wskazuje, że „na realizację zasady ‘zanieczyszczający płaci’ najlepiej pozwala metoda uzależniająca wysokość opłaty od liczby mieszkańców danej nieruchomości.”
W Częstochowie opłaty za odpady od zużytej wody ponoszą mieszkańcy bloków (budownictwo wielorodzinne), a od zadeklarowanej liczby osób – mieszkańcy domów jednorodzinnych.
Do tematu powracamy w związku z podwyżką, która weszła w życie od 1 lutego, tylko dla mieszkańców blokowisk.
Nie kto inny, jak wybrani głosami mieszkańców Częstochowy radni miejscy (poprzedniej kadencji), w grudniu 2020 roku podzielili społeczność lokalną na „lepszy i gorszy sort”. Bez żadnych konsultacji, pytań czy chociaż pobieżnego sprawdzenia, co o wyborze metod naliczania opłat za wywóz śmieci sądzą mieszkańcy – rada miasta zaakceptowała projekt uchwały złożony przez wiceprezydenta Piotra Grzybowskiego (SLD) z upoważnienia prezydenta Krzysztofa Matyjaszczyka (SLD). A przypomnijmy, radni mieli wybór spośród czterech metod: od powierzchni mieszkania/domu, od zużycia wody, od gospodarstwa domowego lub od liczby mieszkańców w nieruchomości. Pikanterii sprawie dodaje fakt, że po wejściu w życie zmian w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach z 2019 roku, na blisko 2.500 gmin w Polsce tylko 30 zdecydowało się na wprowadzenie „opłaty śmieciowej” od zużycia wody, w tym Częstochowa (tylko dla mieszkańców bloków). Najwyższa Izba Kontroli w raporcie z 2023 roku potwierdza ogólnokrajowy trend: “Metoda naliczania opłaty „od mieszkańca” jest wybierana najczęściej, ponieważ jest oceniana społecznie jako najsprawiedliwsza.” Metoda ta wymaga jednak od służb miejskich pracowitości – monitoringu i kontroli składanych deklaracji o liczbie osób zamieszkujących daną nieruchomość. W Częstochowie nie jest to możliwe – urzędnicy przez lata nie potrafili ustalić źródła niezgodności liczby mieszkańców ze złożonymi deklaracjami “śmieciowymi”. Zresztą tak jest do dziś.
Którzy radni w 2020 roku zadecydowali o metodach za wywóz śmieci, które teraz obciążają portfele mieszkańców bloków?
Za przyjęciem prezydenckiej uchwały głosowali:
Radni SLD
Tomasz Blukacz
Małgorzata Iżyńska
Dariusz Kapinos
Michał Lewandowski
Zbigniew Niesmaczny
Byli radnymi w 2020 roku – dziś nimi nie są:
Łukasz Kot
Ewa Lewandowska
Emilia Skrzypczyńska
Ryszard Szczuka
Sebastian Trzeszkowski
Tomasz Tyl
Iwona Zbrojkiewicz
Radni PO
Łukasz Banaś
Barbara Gieroń
Była radną w 2020 roku – dziś nią nie jest:
Agata Pawłowska
Radni Wspólnie dla Częstochowy
Krystyna Stefańska
Byli radnymi w 2020 roku – dziś nimi nie są:
Jacek Krawczyk
Andrzej Sowa
Jolanta Urbańska
Przeciw prezydenckiej uchwale głosowali:
Radni PiS
Katarzyna Jastrzębska
Monika Pohorecka
Paweł Ruksza
Beata Struzik
Piotr Wrona
Byli radnymi w 2020 roku – dziś nimi nie są:
Konrad Jarzyński
Piotr Kaliszewski
Dorota Majer
Wspólnie dla Częstochowy – był radnym w 2020 roku:
Artur Gawroński
I ciekawostka – większość radnych, głosujących za podziałem mieszkańców na tych, którzy płacą od osoby, a od zużytej wody – mieszka w domach jednorodzinnych.
Od lutego stawka dla budynków wielolokalowych [bloków] – wzrosła z 9,60 zł za 1 metr sześcienny zużytej wody na 11,50 zł za 1 metr sześcienny.
Prawdą jest, że w 2022 roku podniesiono opłaty dla nieruchomości jednorodzinnych [domów] – na 34 zł od osoby. Ale i nawet w tej sprawie radni nie są sprawiedliwi. Wzrost ceny dla mieszkańców domków wyniósł ponad 14%, a dla blokowisk ponad 16%.
Magistrat od lat przekonuje, że naliczanie opłat za śmieci na podstawie zużytej wody tylko dla mieszkańców bloków „ma ujawniać przypadki uchylania się od płatności za odpady, gdy w mieszkaniu przybywa więcej osób niż jest w deklaracji śmieciowej”. Innymi słowy, mieszkańcy blokowisk to oszuści, którzy wynajmują własne M i nie zgłaszają wszystkich osób w nim mieszkających. Takiego procederu – choć nie ma danych czy w ogóle występuje – absolutnie nie dopuszczają się właściciele domów jednorodzinnych (zdaniem magistratu). Łukasz Kot, wiceprezydent twierdził w 2020 roku, że „w Częstochowie mieszka ponad 200 tys. osób, co jednak nie pokrywa nam się z deklaracjami śmieciowymi”. To sprawdźmy. Po 4 latach funkcjonowania systemu „podziału” mieszkańców powinno być idealnie.
Na pytania redakcji odpowiada Katarzyna Ślęzak, dyrektor Centrum Usług Komunalnych w Częstochowie:
– Jednym z głównych powodów wprowadzenia systemu dla mieszkańców bloków miało być „skuteczne ujawnienie nieoficjalnych mieszkańców”. Jaką ilość nieoficjalnych mieszkańców w poszczególnych latach od 2021 do 2024, ujawnił operator systemu – CUK? Ile ujawniono przypadków uchylania się od tej płatności w poszczególnych latach 2021-2024 i na jaką kwotę?
– Celem wdrożenia metody wyliczenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi na podstawie ilości zużytej wody z nieruchomości w zabudowie wielolokalowej było objęcie systemem wszystkich mieszkańców zamieszkujących ten rodzaj nieruchomości, co dzięki temu zostało osiągnięte.
Ilość zużytej wody wykazana w zabudowie wielolokalowej w poszczególnych latach na podstawie danych z dnia 23.01.2025 r. przedstawia się następująco:
2021 r.- 414. 334,82 m3 (według danych na dzień 31.12.2021 r.),
2022 r.- 394.792,03 m3 (według danych na dzień 31.12.2022 r.),
2023 r.- 402.519,18 m3 (według danych na dzień 31.12.2023 r.),
2024 r.- 401.700,28 m3 (według danych na dzień 31.12.2024 r.).
– Czy wprowadzenie opłat za wywóz śmieci na podstawie ilości wykorzystanej wody uszczelniło system?
– Zgodnie z odpowiedzią na pierwsze pytanie, informuję, że dane zużycia wody w poszczególnych latach w przeliczeniu na opłatę potwierdza, skuteczność uszczelniania systemu w oparciu o zastosowaną metodę. Do przeliczenia liczby mieszkańców w zabudowie wielolokalowej w oparciu o dane zużycia wody przyjęto średnio, statystycznie, że na jednego mieszkańca przypada 3 m3 wody.
– Czy od 2021 roku ilość odpadów produkowanych przez mieszkańców Częstochowy (ogółem) wzrosła czy może zmalała?
– Przedstawiamy tabelaryczne zestawienie masy odebranych odpadów w podziale na lata:
– Od 1 lutego 2025 roku wrośnie stawka dla budynków wielolokalowych za wywóz śmieci naliczana od 1 metra sześciennego wody. Powodem podwyżki jest m.in. „wzrost cen za świadczenie usług dotyczących gospodarki odpadowej w Częstochowie”. Ile wynosił koszt usług w poszczególnych latach 2021-2024, a o jaką kwotę wrósł w roku 2025?
– Przedstawiamy tabelaryczne zestawienie kosztów usług odbioru, transportu i zagospodarowania odpadów w podziale na lata:
– Koszty wzrosły wyłącznie dla mieszkańców blokowisk. Na czym polega różnica kosztów usług wywozu śmieci od mieszkańców domów jednorodzinnych, a od mieszkańców bloków?
– Od 1 lutego br. przy średnim miesięcznym zużyciu 3 m³ wody, opłata dla mieszkańca zabudowy wielolokalowej będzie wynosić 34,50 zł (3 m³ x 11,50 zł), co jest porównywalne z opłatą w domach jednorodzinnych, gdzie stawka wynosi 34,00 zł od osoby. Od 2021 roku opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi w budynkach wielorodzinnych pozostawała na niezmienionym poziomie.
W tym czasie w zabudowie jednorodzinnej opłaty zostały podwyższone w czerwcu 2022 roku, mimo że zakres świadczonych usług pozostaje taki sam dla obu typów nieruchomości. Podwyżka opłat jest konieczna dla zrównoważonego finansowania systemu gospodarowania odpadami oraz zapewnienia jego dalszego sprawnego funkcjonowania.
– Ile było złożonych deklaracji śmieciowych w poszczególnych latach – osobno dla mieszkańców blokowisk i osobno dla mieszkańców domów jednorodzinnych?
– Liczba mieszkańców objętych gminnym systemem gospodarowania odpadami komunalnymi w kolejnych latach z wyodrębnieniem zabudowy jednorodzinnej i wielolokalowej przedstawia się następująco:
– Czy rodzaj śmieci pochodzący z blokowisk znacząco różni się od odpadów produkowanych przez mieszkańców zabudowy jednorodzinnej? Jeśli tak, to na czym polega różnica?
– Różnica w składzie między odpadami pochodzącymi z zabudowy wielolokalowej a jednorodzinnej skupia w się w obrębie frakcji bioodpadów. Większa ilość bioodpadów w zabudowie jednorodzinnej wynika z faktu, że mieszkańcy domów jednorodzinnych często mają ogródki, co generuje znaczną ilość odpadów zielonych, takich jak trawa, liście czy gałęzie. Mieszkańcy tego rodzaju zabudowy korzystają również z kompostowników, co ogólnie może wpłynąć na łączną ilość bioodpadów w strumieniu odpadów komunalnych. Bioodpady w blokach to głównie resztki jedzenia, obierki warzyw i owoców, czyli dominuje kuchenny strumień bioodpadów. Mieszkańcy nie mają kompostowników, dlatego cała frakcja bioodpadów trafia do odbioru komunalnego.
– Czy od momentu wprowadzenia systemu w 2021 roku zmniejszyła się ilość tzw. dzikich wysypisk śmieci na terenie Częstochowy?
– Przedstawiamy tabelaryczne zestawienie liczby posprzątanych lokalizacji dzikich wysypisk na terenie miasta Częstochowy, w podziale na lata:
Nie sposób wyjaśnień CUK-u skomentować – liczymy na Czytelników.
***
Rząd szykuje rewolucję, nieco wbrew Częstochowie
W połowie kwietnia Rzecznik Praw Obywatelskich wysłał do resortu klimatu pismo z pytaniami dotyczącymi “problemu niewspółmiernych opłat na rzecz gmin do faktycznie wytwarzanych odpadów”. Na odpowiedź nie trzeba było długo czekać. Wiceminister klimatu Anita Sowińska zapewniła, że “kwestie sprawnego i sprawiedliwego naliczania opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi są przedmiotem prac w Ministerstwie.” Sowińska dodała, że “trwają prace nad wprowadzeniem rozwiązań umożliwiających gminom sprawniejsze weryfikowanie informacji dotyczących liczby osób zamieszkujących daną nieruchomość, tak aby stosowanie metody “od osoby” było łatwiejsze i w miarę możliwości szerzej stosowane.” Ministerstwo Klimatu i Środowiska pracuje też nad przepisami, które umożliwią samorządom identyfikację odpadów komunalnych wytwarzanych w poszczególnych nieruchomościach.
Wszystko dlatego, że resort klimatu zobowiązany jest do wdrożenia przepisów respektujących zasadę “zanieczyszczający płaci”, ale „płaci za tyle, ile wyrzuca”. Ta zasada oznacza system finansowania gospodarki odpadami komunalnymi, w którym wysokość opłaty za odpady dostosowana jest do ilości wyrzuconych przez mieszkańca śmieci.
Renata R. Kluczna
1 Komentarz
Nikt w tym mieście nie interesuje się łamaniem prawa. Ani Prokuratura ani Sąd (zarówno neosedziowie jak i paleosędziowie).
Podział mieszkańców na lepszych i gorszych…. kogo to obchodzi. Nawet w PRL takie rzeczy by nie przeszły. Ale teraz wszystkie chwyty dozwoline.