Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowy Instytut Badawczy, opublikował raport, który opisuje obecny klimat Polski. Naukowcy przyjrzeli się m.in. zmienności temperatury powietrza, opadom atmosferycznym, klimatycznemu bilansowi wodnemu czy ekstremalnym zdarzeniom pogodowym, jakie miały miejsce w Polsce w 2023 roku.
Raport Europejskiej Agencji Środowiskowej (EEA), zawierający ocenę wielu aspektów ryzyka związanego z obserwowanymi i spodziewanymi w Europie zmianami klimatu, nie pozostawia złudzeń — ubiegły rok był najcieplejszym w historii pomiarów, a wzrost średniej globalnej temperatury między lutym 2023 a styczniem 2024 roku przekroczył 1,5 st. Celsjusza. Dodatkowo Europa ociepla się dwa razy szybciej niż średnia globalna. Brak podjęcia stanowczych działań w chwili obecnej oznaczać będzie, że do końca tego stulecia koszty wynikające np. z powodzi będą sięgać ponad biliona euro rocznie.
Wyższe temperatury
Średnia obszarowa temperatura powietrza w 2023 roku w Polsce wyniosła 10°C i była aż o 1,3 stopnia wyższa od średniej rocznej wieloletniej (klimatologiczny okres normalny 1991-2020). Rok 2023 należy zaliczyć do lat ekstremalnie ciepłych, biorąc pod uwagę średnią dla Polski.
Najcieplejszym regionem było Podkarpacie, gdzie średnia obszarowa temperatura powietrza wyniosła 10,5°C i była wyższa od normy dla tego regionu o 1,5 stopnia. Najchłodniejszym regionem były Pobrzeża – tam średnia roczna temperatura wyniosła 9,8°C (0,8 stopnia powyżej normy). Patrząc na Pojezierza i Niziny, z uwzględnieniem ich podziału na część zachodnią i wschodnią (wzdłuż południka 19°E), wyraźnie zauważalne jest silne zróżnicowanie warunków termicznych w zachodnich i wschodnich częściach obu największych regionów Polski – różnica średnich wartości rocznych wyniosła odpowiednio 0,8 i 0,9°C (z wyższymi wartościami temperatury w częściach zachodnich). Zachodnia część Pasa Nizin była w 2023 roku najcieplejszym regionem kraju – średnia roczna temperatura powietrza wyniosła tam aż 10,9°C.
W minionym roku szczególnie ciepłym miesiącem był styczeń, wrzesień i październik. Średnia obszarowa temperatura powietrza w styczniu wyniosła w Polsce 2,9°C i była aż o 4,0 stopnia wyższa od średniej wieloletniej dla tego miesiąca (klimatologiczny okres normalny 1991-2020). We wrześniu było to 17,7°C (3,9 stopnia powyżej normy), w październiku 10,9°C (2,1 stopnia powyżej normy). Z kolei do najchłodniejszych należy zaliczyć kwiecień z temperaturą średnią wynoszącą 7,7°C (o 1,0 stopień niższą od normy wieloletniej 1991-2020 dla tego miesiąca) i maj z temperaturą 12,8°C (o 0,6 stopnia niższą od średniej).
Najwyższą wartość temperatury (35,5°C) odnotowano 15 sierpnia w Kętrzynie, a najniższą, na poziomie 2 metrów (–17,7°C) zarejestrowano 7 lutego w Zakopanem. Najniższą wartość temperatury powietrza przy gruncie, tj. na wysokości 5 cm, zanotowano tego samego dnia również w Zakopanem (–23,4°C).
Jeśli chodzi o pory roku, najwyższymi anomaliami średniej temperatury powietrza wyróżniały się zima 2022/2023 oraz jesień 2023, z temperaturami lokalnie wyższymi od średniej wieloletniej nawet o ponad 3°C.
Analiza serii historycznych pokazuje, że od 1851 roku temperatura powietrza w wybranych dużych miastach Polski wzrosła w zakresie od 1,5°C do 2,3°C. Należy podkreślić, że w ciągu ostatnich 40 lat tempo wzrostu temperatury w dużych aglomeracjach miejskich istotnie się zwiększyło.
Opady zróżnicowane
Obszarowo uśredniona suma opadu atmosferycznego w 2023 roku w Polsce wyniosła 656,2 mm, co stanowiło blisko 107,3% normy określonej na podstawie pomiarów w latach 1991-2020. Według klasyfikacji Kaczorowskiej miniony rok należy zaliczyć do lat przeciętnych.
W 2023 roku opady cechowało silne zróżnicowanie przestrzenne. Średnie obszarowe sumy roczne zawierały się w przedziale od powyżej 330 mm do ponad 1900 mm. Najwyższe sumy roczne opadu odnotowano w Tatrach i na Śnieżce. W stosunku do norm wieloletnich (1991-2020) opady w roku 2023 zawierały się między 80% a 130% normy.
Opady o największej dobowej sumie, wynoszącej 76,7 mm, wystąpiły 6 sierpnia na stacji synoptycznej Kołobrzeg-Dźwirzyno. W środkowej części Wybrzeża i Pomorza zaznaczył się deficyt opadów z wartościami poniżej 90% normy wieloletniej, natomiast w przeważającej części Polski Zachodniej, Południowo-Wschodniej i Wschodniej opady w skali roku były wyższe o ponad 10% (lokalnie ponad 20%) w stosunku do normy 1991-2020.
W przeważającej części kraju w 2023 roku parowanie z powierzchni gruntu przeważało nad opadami. Szczególnie uwidacznia się to w centralnej Polsce, gdzie wartości Klimatycznego Bilansu Wodnego spadają poniżej –200 mm. Obszary nadmorskie, górskie oraz obszary wyżynne charakteryzują się dodatnimi skumulowanymi wartościami KBW (I-XII 2023), wskazującymi na przewagę opadów nad parowaniem.
Ogólne winsoki wypływające z przeprowadzonych obserwacji pokazują niezaprzeczalnie, że w Polsce z roku na rok jest coraz cieplej, coraz więcej jest gwałtownych zjawisk pogodowych tj. ulewy czy nawet trąby powietrzne. Zimy są raczej chłodne niż mroźne z niewielkimi opadami śniegu, zupełnie inaczej niż miało to miejsce np. w latach 70. czy 80. XX wieku.
red.
