Cała prawda o wiedzy członka spółdzielni mieszkaniowej

NASZ TEMATNa prośbę Czytelników od kilku miesięcy nasza redakcja zajmowała się tematyką spółdzielczości mieszkaniowej. Zdaniem naszych rozmówców większość spółdzielń mieszkaniowych w Częstochowie nie udziela swoim członkom szczegółowych informacji o funkcjonowaniu tychże spółdzielni. Jeden z mieszkańców chciał zapoznać się z dokumentacją dotyczącą termomodernizacji bloku, w którym mieszka – spółdzielnia mu odmówiła. Inny mieszkaniec zwrócił się z prośbą do spółdzielni o wgląd w dokumenty księgowe za rok 2017 – on również spotkał się z odmową. Kolejny mieszkaniec poprosił spółdzielnię o dane dotyczące zarobków zarządu jego spółdzielni – także odpowiedzi nie otrzymał. Członkowie spółdzielni pytań mają znacznie więcej, niestety nie mają komu ich zadać.

Redakcja 7 dni zapytała Ministerstwo Inwestycji i Rozwoju, jakie prawa mają członkowie spółdzielń mieszkaniowych. Zapytaliśmy także, do kogo członek spółdzielni może złożyć skargę w przypadku, gdy uważa, że władze spółdzielni nie działają prawidłowo.

Ministerstwo Inwestycji i Rozwoju odpowiedziało:

„W myśl art. 18 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze1, dalej u.p.s., członek spółdzielni ma prawo otrzymania odpisu statutu i regulaminów, zaznajamiania się z uchwałami organów spółdzielni, protokołami obrad organów spółdzielni, protokołami lustracji, rocznymi sprawozdaniami finansowymi, umowami zawieranymi przez spółdzielnię z osobami trzecimi, z zastrzeżeniem art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych2, dalej u.s.m.
W art. 81 ust. 1 u.s.m. rozszerzone zostały uprawnienia członków spółdzielni mieszkaniowych. Zgodnie z tym przepisem członek spółdzielni mieszkaniowej ma prawo otrzymania odpisu statutu i regulaminów oraz kopii uchwał organów spółdzielni i protokołów obrad organów spółdzielni, protokołów lustracji, rocznych sprawozdań finansowych oraz faktur i umów zawieranych przez spółdzielnię z osobami trzecimi.
Z treści powołanego przepisu art. 81 ust. 1 u.s.m. wynika, że obowiązkiem udostępnienia (poprzez wydanie odpisu bądź kopii), objęte są wymienione w tym przepisie dokumenty tj., statut, regulaminy, uchwały organów spółdzielni, protokoły obrad organów spółdzielni, protokoły lustracji, roczne sprawozdania finansowe oraz faktury i umowy zawierane przez spółdzielnię z osobami trzecimi.
W świetle uchwały siedmioosobowego składu Sądu Najwyższego z dnia 13 sierpnia 2013 r. (sygn. akt 21/13) „Członek spółdzielni mieszkaniowej, będący jej pracownikiem, jest osobą trzecią w rozumieniu art. 81 ust. 1 u.s.m.”. W uchwale wskazano, że „przez umowy zawierane przez spółdzielnię mieszkaniową z osobami trzecimi należy rozumieć wszystkie umowy, których przedmiot pozostaje poza zakresem korporacyjnego stosunku członkostwa w niej. Stosunek członkostwa jest bowiem tym podstawowym wyznacznikiem, który określa treść i zakres uprawnień i obowiązków członka w stosunku do każdej struktury organizacyjnej, w tym także w spółdzielni. Z uwagi na ten priorytet członkostwa, inne powiązania umowne członka ze spółdzielnią mieszkaniową, pozostające poza stosunkiem członkostwa, należy postrzegać, jako powiązania „postronne, inne, obce” i traktować, jako zawierane z nią przez osoby trzecie.”. Z powyższego wynika, że wszelkie umowy o pracę zawierane ze spółdzielnią, także te zawarte pomiędzy spółdzielnią a jej członkiem należy uznać za umowy zawarte z osobami trzecimi. Tym samym członkowie mają prawo do otrzymania kopii takiej umowy na podstawie art. 81 ust. 1 u.s.m.
W przytoczonym wyroku z 13 sierpnia 2013 r. (sygn. akt 21/13), Sąd Najwyższy wskazał, że „przewidziane w art. 81 ust. 1 u.s.m. ograniczenie prywatności członka spółdzielni mieszkaniowej, który jednocześnie jest jej pracownikiem, przez dopuszczenie możliwości żądania przez innego członka udostępnienia kopii jego umowy o pracę, jest racjonalne i konieczne dla wykonywania przez spółdzielców kontroli działalności zarządu, a jednocześnie nie jest ograniczeniem nadmiernym.”

Reasumując, umowa o pracę z pracownikiem spółdzielni, w tym członkiem zarządu, w której znajduje się informacja o jego wynagrodzeniu podlega, na podstawie art. 81 ust. 1 u.s.m., udostępnieniu członkom spółdzielni, jednakże z ograniczeniem tego uprawnienia, określonym w art. 18 § 3 u.p.s.

Należy mieć bowiem na uwadze, że uprawnienie członka spółdzielni do żądania przedmiotowych dokumentów, nie ma charakteru absolutnego. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 grudnia 2010 r., I CNP 16/10 stwierdził, że wprawdzie przewidziany w art. 81 u.s.m. zakres uprawnień członka spółdzielni mieszkaniowej jest szerszy w porównaniu z uprawnieniami członków innych spółdzielni, ale podlega ograniczeniom przewidzianym w art. 18 § 3 u.p.s. Przepis ten stanowi, że spółdzielnia może odmówić członkowi wglądu do umów zawieranych z osobami trzecimi, jeżeli naruszałoby to prawa tych osób lub jeżeli istnieje uzasadniona obawa, że członek wykorzysta pozyskane informacje w celach sprzecznych z interesem spółdzielni i przez to wyrządzi spółdzielni znaczną szkodę. Odmowa powinna być wyrażona na piśmie.
Przytoczony powyżej art. 18 § 3 u.p.s. w zdaniu 3 i 4 stanowi zarazem, że członek, któremu odmówiono wglądu do umów zawieranych przez spółdzielnie z osobami trzecimi, może złożyć wniosek do sądu rejestrowego o zobowiązanie spółdzielni do udostępnienia tych umów. Wniosek należy złożyć w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia członkowi pisemnej odmowy. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wspomnianej powyżej uchwały z dnia 13 sierpnia 2013 r., III CZP 21/13 wskazał, że członek, któremu odmówiono wglądu do umów zawieranych z osobami trzecimi, może złożyć wniosek do sądu rejestrowego o zobowiązanie spółdzielni do udostępnienia tych umów. W ten sposób zapewniona została możliwość kontroli sądowej korzystania z tego uprawnienia, co ma zapobiec ewentualnym nadużyciom obu stron w tym zakresie, co jednocześnie gwarantuje właściwy standard ochrony prawnej.

Warto również wskazać, że stosownie do art. 273 pkt 2 u.s.m. kto, będąc członkiem zarządu spółdzielni mieszkaniowej, pełnomocnikiem, albo likwidatorem, wbrew obowiązkowi dopuszcza do tego, że spółdzielnia nie udostępnia członkowi odpisów oraz kopii dokumentów, o których mowa w art. 81 u.s.m., podlega karze grzywny.

Ponadto informujemy, że w przypadku nieudostępnienia przez członka zarządu spółdzielni mieszkaniowej, lub pełnomocnika spółdzielni dokumentów, o których mowa w art. 81 ust 1 u.s.m., członkowie mogą wystąpić ze stosownym wnioskiem w tym zakresie do rady nadzorczej, która jest organem ustawowo uprawnionym i jednocześnie zobowiązanym do rozpatrywania skarg na działalność zarządu oraz sprawowania nadzoru i kontroli nad działalnością spółdzielni (art. 46 § 1 u.p.s.). W celu wykonania swoich zadań rada ma obowiązek m.in. badania okresowych sprawozdań finansowych oraz przeprowadzania kontroli nad sposobem załatwiania przez zarząd wniosków organów spółdzielni i jej członków.

Rada ma prawo żądać od zarządu, członków i pracowników spółdzielni wszelkich sprawozdań i wyjaśnień, przeglądać księgi i dokumenty oraz sprawdzać bezpośrednio stan majątku spółdzielni (art. 46 § 4 u.p.s.). Członkowi przysługuje również prawo do wyciągania konsekwencji w stosunku do zarządu, czy też rady nadzorczej spółdzielni w przypadku nieprawidłowego, zdaniem członka, działania tych organów. Konsekwencje takie w postaci odwołania członka rady może bowiem wyciągnąć statutowy organ spółdzielni, który go wybrał – na mocy art. 45 § 5 u.p.s. Członków zarządu, w tym prezesa i jego zastępców, wybiera zaś i odwołuje, stosownie do postanowień statutu, rada lub walne zgromadzenie (art. 49 § 2 u.p.s.). Ponadto, członek zarządu, rady oraz likwidator odpowiada wobec spółdzielni za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami statutu spółdzielni, chyba że nie ponosi winy (art. 58 u.p.s.). Określone we wskazanych wyżej przepisach uprawnienia rady nadzorczej i walnego zgromadzenia pozwalają tym organom na podejmowanie działań w stosunku do członków rady lub zarządu. Skorzystanie z przepisów regulujących odpowiedzialność członków rady i zarządu zależy od woli członków danej spółdzielni.

W kwestii udostępniania przez spółdzielnię informacji na temat wysokości wynagrodzenia oraz premii członków zarządu i rady nadzorczej, stanowisko zajął też Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych. Zdaniem GIODO „ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych określa ogólne zasady przetwarzania i ochrony danych osobowych, zaś skonkretyzowanie tych zasad ma miejsce w szczególnych wobec jej regulacji przepisach prawa. Dlatego w przypadku, gdy istnieją inne przepisy prawa regulujące przetwarzanie danych osobowych, stosuje się je w pierwszej kolejności. W niniejszej sytuacji zastosowanie mają przepisy regulujące działalność spółdzielni mieszkaniowych, którymi są przepisy u.s.m., u.p.s., a także statut i sporządzone w oparciu o statut regulaminy oraz uchwały podejmowane przez organy spółdzielni mieszkaniowych. Obowiązujące przepisy prawa nie odnoszą się wprost do kwestii dostępu członków spółdzielni mieszkaniowych do informacji o wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez prezesa zarządu, członków zarządu oraz członków rady nadzorczej spółdzielni mieszkaniowej. Dlatego, odwołać się w tym miejscu należy do art. 46 § 1 pkt 8 u.p.s., z którego wynika, że do zakresu zadań rady nadzorczej spółdzielni należy podejmowanie uchwał w sprawach czynności prawnych dokonywanych między spółdzielnią a członkiem zarządu lub dokonywanych przez spółdzielnię w interesie członka zarządu oraz reprezentowanie spółdzielni przy tych czynnościach (…). Stosownie natomiast do art. 52 § 1 zd. 1 u.p.s. z członkami zarządu zatrudnianymi w spółdzielni rada spółdzielni nawiązuje stosunek pracy – w zależności od powierzonego stanowiska – na podstawie umowy o pracę albo powołania (art. 68 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy). Jak wynika z powyższego o wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez prezesa zarządu i członków zarządu decyduje rada spółdzielni.”. Dlatego, gdy istnieje podjęta z mocy prawa uchwała zawierająca w swojej treści informacje o wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez te osoby, to dopuszczalne jest udostępnienie tych informacji w treści takiej uchwały na podstawie wyżej powołanego art. 81 ust. 1 u.s.m.

Odnosząc się zatem do pytań Pani redaktor podkreślamy, że jedynie członkowie spółdzielni są uprawnieni do uzyskania informacji dotyczących wysokości wynagrodzeń uzyskiwanych przez członków zarządu. W przypadku braku informacji ze strony spółdzielni, mogą oni dochodzić swoich praw na drodze wewnątrz spółdzielczej lub skierować sprawę do sądu rejestrowego.

W odniesieniu do kwestii nowelizacji u.s.m. informujemy, że ustawą z dnia 20 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo spółdzielcze, dalej nowela, zmienione zostały przepisy regulujące kwestie funkcjonowania spółdzielni mieszkaniowych. Nowela weszła w życie 9 września 2017 r.

Istotna poprawa ochrony spółdzielców i ułatwienia w funkcjonowaniu spółdzielni mieszkaniowych – to główne cele powyższej ustawy. Nowelizacja poprawia sytuację osób mieszkających w zasobach spółdzielni mieszkaniowych poprzez:
* wprowadzenie członkostwa z mocy prawa;
* zniesienie obowiązku składania deklaracji członkowskiej, wnoszenia udziałów i wpisowego w celu uzyskania członkostwa;
* wyeliminowanie możliwości wykreślenia i wykluczenia członka ze spółdzielni;
* wprowadzenie ewidencjonowania i rozliczania funduszu remontowego na poszczególne nieruchomości;
* wprowadzenie możliwości uczestniczenia w obradach walnego zgromadzenia poprzez pełnomocnika (jeden pełnomocnik może reprezentować jednego członka);
* uzyskanie przez właścicieli wyodrębnionych lokali wpływu na remonty przeprowadzane w nieruchomości wspólnej;
* wyłączenie spod egzekucji prowadzonej wobec spółdzielni opłat związanych z eksploatacją i utrzymaniem lokali wnoszonych przez osoby zamieszkujące w zasobach spółdzielni;
* wyeliminowanie możliwości lustrowania spółdzielni mieszkaniowej przez prezesów innych spółdzielni.”